Co dalej z leasingiem – artykuł dyskusyjny

Mikołaj Turzyński dr hab., pracownik naukowy Katedry Rachunkowości na Wydziale Zarządzania Uniwersytetu Łódzkiego
1.01.2019 r. wchodzi w życie MSSF 16 Leasing, który zastąpił MSR 17 o takim samym tytule i zawiera całkowicie nową koncepcję ujęcia leasingu. Tymczasem polskie przepisy o rachunkowości dotyczące leasingu bazują na regulacjach uchylonego MSR. Czy w związku z tym wymagają zmiany? W artykule przedstawiono możliwe scenariusze rozwiązań.

Regulacje rachunkowości dotyczące umów leasingu uległy ostatnio zmianom o różnym nasileniu.

  • MSR – Międzynarodowe Standardy Rachunkowości
  • MSSF – Międzynarodowe Standardy Sprawozdawczości Finansowej
  • uor – ustawa o rachunkowości
  • KSR – Krajowe Standardy Rachunkowości

Ustawa o rachunkowości (uor) już od 2000 r. zawiera przepisy dotyczące leasingu, wzorowane na ówcześnie obowiązującym MSR 17 Leasing. W istocie ograniczają się one do wskazania cech leasingu finansowego i tego, kiedy mamy z nim do czynienia, przy czym znacznie rozszerzają tę kategorię w porównaniu z leasingiem finansowym w rozumieniu przepisów podatkowych. Natomiast wykładnię zasad ujmowania umów leasingu operacyjnego i finansowego zawiera KSR 5 Leasing, najem i dzierżawa.

Przed kilku laty w uor – w odniesieniu do jednostek małych i mikro – wycofano się z szerokiej definicji leasingu finansowego. Dla ułatwienia prowadzenia księgowości i rozliczeń podatkowych przez te jednostki zapewniono im możliwość kwalifikacji umów leasingu wg zasad podatkowych. Od 1.01.2019 r. podwyższeniu ulegają granice pozwalające na uznanie jednostki za małą, co zapewne zwiększy liczbę jednostek stosujących na potrzeby księgowe podatkową kwalifikację leasingu.

Wydaje się, że Ministerstwo Finansów rozważa podjęcie prac nad kształtem przyszłej uor, o czym świadczy ankieta dotycząca oceny obecnych przepisów o rachunkowości. Gdyby nawet odpowiedzi na ankietę nie potwierdziły potrzeby unowocześnienia uor, wyjątek powinna stanowić kwestia księgowego ujęcia leasingu finansowego. Jaki jest bowiem cel:

  • utrzymywania rozwiązania, którego inne kraje Europy nie stosują, i
  • posługiwania się różnymi pojęciami „leasingu finansowego”, zależnie od wielkości jednostki, co powoduje (lub nie) wzrost zakresu i wartości jej środków trwałych oraz zobowiązań?

Dlatego zasadne wydaje się podjęcie dyskusji nad przepisami dotyczącymi umów leasingu.

Definicje leasingu operacyjnego

Umowa leasingu to – jak wiadomo – umowa na czas oznaczony, na mocy której finansujący oddaje do odpłatnego używania korzystającemu składniki własnych aktywów, takie jak nieruchomości, maszyny, urządzenia, środki transportu. Początkowo umowy te były traktowane jak umowy najmu lub dzierżawy, w przypadku gdy przedmiot umowy figurował w księgach finansującego i był przez niego amortyzowany. Praktyka pokazała, że w dużej części są to umowy wieloletnie, kończące się odpłatnym bądź nieodpłatnym przekazaniem przedmiotu leasingu korzystającemu lub polegające na użytkowaniu przez korzystającego przedmiotu leasingu przez przeważający czas jego ekonomicznej przydatności. Traktowanie tych umów jak umów najmu czy dzierżawy powodowało, że:

  • aktywa bilansu korzystającego nie wskazywały, że do prowadzenia działalności są używane także cudze środki trwałe,
  • w pasywach bilansu nie figurowały zaciągnięte na wiele lat zobowiązania z tytułu umów leasingu,
  • koszty właściwej (operacyjnej) działalności obciążały również odsetki od pożyczki, jakiej w naturze udzielił korzystającemu finansujący, udostępniając mu do używania przedmiot leasingu.

Dlatego w krajach anglosaskich wyodrębniono kategorię leasingu finansowego, w przypadku którego korzystający zalicza przedmiot umowy leasingu do środków trwałych i amortyzuje go, a drugostronnie jest to zobowiązanie wobec finansującego. Opłatę z tytułu leasingu dzieli się na część kapitałową, służącą spłacie zobowiązania, oraz odsetkową, liczoną od malejącego w miarę spłaty zobowiązania, obciążającą koszty finansowe.

Nowy MSSF 16 Leasing kwalifikuje do leasingu praktycznie prawie wszystkie umowy o używanie aktywów oraz wprowadza jednolity sposób ujmowania leasingu przez korzystającego. W myśl MSSF 16 korzystający ujmuje w bilansie jako aktywa w zasadzie wszystkie umowy leasingu, wykazując je jako prawa do użytkowania i jednocześnie jako zobowiązania z tytułu leasingu. Wyjątkiem od tej reguły są umowy zawarte na okres do 12 mies., których przedmiot ma niską wartość, oraz umowy, w przypadku których opłaty mają zmienny charakter. Ujmuje się je tak, jak dotychczas był ujmowany leasing operacyjny.

Jednocześnie, niestety, bardziej skomplikowany stał się sposób ujmowania i księgowania leasingu.

Komisja Europejska, opracowując IV dyrektywę i jej następczynię, tj. dyrektywę 2013/34/UE, nie przewidziała w niej leasingu finansowego. Można to tłumaczyć tym, że z prawnego punktu widzenia przedmiot leasingu, używany przez korzystającego, nie stanowi jego własności i dlatego ma nie być wykazywany w aktywach bilansu.

W myśl ustaw o podatku dochodowym umowa leasingu finansowego spełnia łącznie następujące warunki:

  • musi być zawarta na czas oznaczony,
  • przewidziana w niej suma opłat (bez VAT) ma odpowiadać co najmniej wartości początkowej przedmiotu leasingu,
  • w podstawowym okresie jej obowiązywania korzystający powinien amortyzować przedmiot leasingu.

Jeżeli finansujący nie rezygnuje z amortyzowania przedmiotu leasingu, umowa nie może być uznana za leasing finansowy.

Z kolei uor rozszerza znacznie, w porównaniu z definicją podatkową, pojęcie „leasingu finansowego”, gdyż:

  • określa 7 modeli umów uznawanych za leasing finansowy,
  • stanowi, że finansujący zalicza przedmiot takiej umowy, oddany korzystającemu do używania, do aktywów finansowych, co uniemożliwia jego amortyzowanie przez finansującego.

Uor nie określa natomiast, jak korzystający ma postępować ze składnikami aktywów stanowiących przedmiot leasingu finansowego (por. dalej).

Polskie przepisy o rachunkowości dotyczące leasingu

Kwestie leasingu reguluje art. 3 ust. 4–6 uor określający, kiedy przedmiot umowy leasingu zalicza się do aktywów trwałych korzystającego lub finansującego. Kwalifikowanie umowy do leasingu finansowego następuje drogą analizy warunków umowy i porównania ich z warunkami wskazanymi w art. 3 ust. 4 uor. Umowę leasingu zalicza się do leasingu finansowego, jeżeli spełni przynajmniej jeden z warunków wymienionych w art. 3 ust. 4 uor, lub do leasingu operacyjnego, jeżeli nie spełni żadnego z tych warunków.

Wyświetlono 24% treści artykułu

w sprzedaży

Spis treści artykułu
Spis treści artykułu:

Logowanie

email:

hasło:

 

 

Logowanie za pomocą emaila

Jeżeli nie pamiętasz hasła albo nie masz konta, to wyślemy na Twój email wiadomość weryfikującą. Po kliknięciu w link z emaila będziesz zalogowany na urządzeniu do chwili wylogowania.

email:

Klikając w poniższy link zgadzasz się na zapisanie podanych w formularzu danych i wykorzystywanie ich zgodnie z polityką przetwarzania danych dostępną w dokumencie ⇒Polityka przetwarzania danych osobowych (RODO)⇐

 

Logowanie do za pomocą emaila

Sprawdzanie danych....