Abolicja długu wobec ZUS a prawo do świadczenia wypadkowego

Magdalena Januszewska radca prawny

Płatnik, który ma zadłużenie składkowe, ale korzysta z abolicji lub zawarł układ ratalny, może pobierać zasiłek chorobowy – jednak dopiero, gdy zwróci dług.

Tak wynika z wyroku SN z 17.01.2019 (III UK 204/17).

  • Op – Ordynacja podatkowa
  • usus – ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych
  • SN – Sąd Najwyższy

Indywidualny przedsiębiorca (pan X) z tytułu nieopłaconych składek był zadłużony wobec ZUS na ok. 26 tys. zł. Wystąpił do ZUS o umorzenie nieopłaconych składek na podstawie tzw. ustawy abolicyjnej (z 9.11.2012, DzU poz. 1551).

ZUS i X zawarli 29.01.2016 umowę o rozłożeniu na raty należności składkowych (ok. 10 tys. zł). Następnie decyzją – tzw. warunkową – z 8.03.2016 ZUS określił, że warunkiem umorzenia należności z tytułu pozostałej kwoty składek jest spłata należności niepodlegających umorzeniu, w tym z tytułu składek bieżących. Termin ich opłacenia upływał 25.04.2017.

X uległ 21.04.2016 wypadkowi podczas prowadzenia działalności gospodarczej i do 10.10.2016 był niezdolny do pracy. ZUS odmówił mu wypłaty zasiłku chorobowego z ubezpieczenia wypadkowego za okres od 1.07.2016 do 10.10.2016 z uwagi na to, że zadłużenie z tytułu składek społecznych na dzień wypadku (21.04.2016) przekraczało 6,60 zł i że zaległość ta nie została uregulowana. X wystąpił na drogę sądową.

W myśl art. 6 ust. 2 i 3 ustawy wypadkowej osobom prowadzącym pozarolniczą działalność nie przysługuje zasiłek chorobowy w razie wystąpienia w dniu wypadku zadłużenia z tytułu składek społecznych na kwotę przekraczającą 6,60 zł do czasu spłaty całości zadłużenia. Prawo do zasiłku chorobowego przedawnia się, jeżeli ww. zadłużenie nie zostanie uregulowane w ciągu 6 mies. od dnia wypadku lub od dnia złożenia wniosku o przyznanie świadczeń z tytułu choroby zawodowej.

SN wskazał, że w świetle powyższych przepisów oczywiste jest, że nie stanowi stanu zadłużenia (na dzień wypadku) zobowiązanie składkowe, które wygasło na skutek umorzenia na mocy ustawy abolicyjnej albo przez zapłatę w ramach układu ratalnego jeszcze przed dniem wypadku.

W myśl art. 59 § 1 pkt 1 Op, stosowanego do należności składkowych na podstawie art. 31 usus, zobowiązanie z tytułu składek społecznych wygasa w całości lub w części wskutek: zapłaty, potrącenia, zaliczenia nadpłaty lub zaliczenia zwrotu składek, umorzenia zaległości, przedawnienia. Jednak na skutek wydania przez ZUS decyzji warunkowej (art. 1 ust. 8 ustawy abolicyjnej) nie dochodzi do umorzenia należności. Ulegają one umorzeniu dopiero na podstawie decyzji o umorzeniu (art. 1 ust. 13 pkt 1 ustawy abolicyjnej).

Zatem dopóki nie zostanie wydana ta decyzja, zaległości składkowe określone w decyzji warunkowej nie wygasają. Także zawarcie układu ratalnego (w ramach postępowania abolicyjnego i w każdym innym przypadku) nie powoduje wygaśnięcia zobowiązania objętego tym układem.

Art. 6 ust. 2 i 3 ustawy wypadkowej wpisują się w obwiązującą w prawie ubezpieczeń społecznych zasadę, w myśl której odmawia się ochrony ubezpieczeniowej ubezpieczonym będącym jednocześnie płatnikami składek odpowiedzialnymi za wywiązywanie się z obowiązku opłacania składek na swoje ubezpieczenie  – w przypadku ich nieopłacenia – i przywraca tę ochronę po spłacie zadłużenia składkowego.

Odpowiada to zasadom wzajemności składki i prawa do świadczenia oraz solidaryzmu społecznego. Nie można zaakceptować wygaśnięcia prawa do świadczenia mimo opłacenia zaległości składkowych.

Nie można więc – zdaniem SN – zatrzymać się wyłącznie na wykładni językowej art. 6 ust. 3 ustawy wypadkowej. „Uregulowanie zadłużenia” to nie tylko jego spłata (wygaśnięcie zobowiązania), ale także czynność przewidziana w prawie ubezpieczeń społecznych, zmierzająca bezpośrednio do spłaty zadłużenia.

Uregulowaniem zadłużenia będzie zatem również ustalenie w układzie ratalnym harmonogramu spłat zaległości składkowych (art. 29 ust. 1 usus). Oznacza to, że roszczenie o wypłatę świadczenia nie wygasa (z powodu przedawnienia), gdy dłużnik w dniu wypadku jest związany układem ratalnym albo gdy zawrze taki układ w terminie 6 mies. od dnia wypadku.

Podobnie należy traktować wszczęcie postępowania abolicyjnego zmierzającego do wygaśnięcia zobowiązania z tytułu składek podlegających umorzeniu i zapłaty zobowiązania z tytułu składek niepodlegających umorzeniu. Wobec tego przesłankę „stanu zadłużenia w dniu wypadku” z art. 6 ust. 2 ustawy wypadkowej, pozbawiającą prawa do świadczenia, należy oceniać ex post – z perspektywy wywiązania się dłużnika z decyzji warunkowej lub postanowień układu ratalnego, co stanowi ostatnią okoliczność niezbędną do ustalenia prawa do tych świadczeń (art. 6 ust. 4 ustawy wypadkowej).

Oznacza to prawo do zasiłku chorobowego z ubezpieczenia wypadkowego po wydaniu pozytywnej decyzji o umorzeniu zobowiązań lub po wywiązaniu się z układu ratalnego, choćby minęło więcej niż 6 mies. od dnia wypadku.

Więcej na temat: „ZUS - działalność”
ZUS przedsiębiorcy

Niezawinione opóźnienie w zapłacie nie może skutkować utratą ulgi abolicyjnej

Magdalena Januszewska
Układ ratalny to umowa cywilnoprawna. Jeśli zatem przedsiębiorca narusza wskazany w nim termin zapłaty, należy to oceniać w kategoriach niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania. Może on zatem podnosić, że nie jest winny opóźnienia.

ZUS przedsiębiorcy

Wciąż można pozbyć się starego długu wobec ZUS

Krzysztof Tandecki
Przedsiębiorca, który otrzyma decyzję z naliczoną kwotą nieopłaconych składek na własne ubezpieczenia społeczne za okres od 1.01.1999 do 28.02.2009, nadal może wnioskować o ich umorzenie na podstawie ustawy abolicyjnej.

Taką możliwość mają również spadkobiercy i osoby trzecie odpowiadające za dług przedsiębiorcy. Czas na złożenie wniosku to 12 mies. od dnia uprawomocnienia się decyzji.

Ustawa z 9.11.2012 o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność (DzU poz. 1551), nazywana ustawą abolicyjną, obowiązuje od 15.01.2013. Pozwoliła wielu przedsiębiorcom, a także ich spadkobiercom pozbyć się długu z tytułu nieopłaconych składek za okres od stycznia 1999 do końca lutego 2009.


Ulga „na start” a grunty rolne

Magdalena Januszewska
Posiadanie ziemi rolnej nie wyklucza zwolnienia z oskładkowania przez pierwsze 6 mies. prowadzenia działalności gospodarczej.

Przystąpienie do spółki z byłym pracodawcą nie pozbawia prawa do ulgowych składek

Magdalena Januszewska
Były pracownik spółki cywilnej, a obecnie jej wspólnik, może korzystać z preferencji składkowych.

Strażak-biznesmen zwolniony od składek ZUS

Magdalena Januszewska
Funkcjonariusz Państwowej Straży Pożarnej prowadzący działalność gospodarczą nie musi od niej odprowadzać składek społecznych.

ZUS przedsiębiorcy

Wolny zawód a „mały ZUS”

Magdalena Januszewska
Prowadzenie działalności zarejestrowanej w CEIDG otwiera drogę do skorzystania z ulgowej podstawy wymiaru składek także w przypadku wolnych zawodów i twórców.

ZUS przedsiębiorcy

Właściwe ustawodawstwo ustalają instytucje ubezpieczeniowe

Magdalena Januszewska
Ostateczne ustalenie właściwego ustawodawstwa przez państwo miejsca zamieszkania ubezpieczonego jest dla wszystkich wiążące. Ew. zmiana wymaga kolejnego porozumienia między instytucjami ubezpieczeniowymi państw UE.

ZUS przedsiębiorcy

Najpierw preferencja dla początkujących, potem „mały ZUS”

Magdalena Januszewska
Nie można płacić obniżonych składek uzależnionych od przychodu, dopóki przedsiębiorcy przysługuje prawo do ulgowej podstawy wymiaru dla startujących w biznesie (przez pierwsze 24 mies. prowadzenia działalności).

ZUS przedsiębiorcy

Świadczenie rodzicielskie a ZUS z własnej firmy

Magdalena Januszewska
Kto decyduje się na otworzenie firmy podczas pobierania tzw. Kosiniakowego, musi się liczyć z obciążeniem składkami.

ZUS przedsiębiorcy

Preferencyjny ZUS w razie współpracy z byłym wspólnikiem spółki cywilnej

Magdalena Januszewska
Uprzednie zatrudnienie w spółce cywilnej nie stoi na przeszkodzie do podjęcia współpracy w ramach działalności gospodarczej z jej byłym wspólnikiem. Można wówczas opłacać ulgowe składki.

Temat miesiąca

Niższe składki ZUS – ulga „na start”, preferencyjne składki i mały ZUS

Barbara Staszyńska
Wyjaśniamy, kto może skorzystać z ulg w opłacaniu składek na ubezpieczenia społeczne, przez jaki okres i na jakich warunkach.

Zmierzając do uproszczenia formalności związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej, ustawodawca wprowadził pewne udogodnienia także w zakresie ubezpieczeń społecznych przedsiębiorców. Obniżono obciążenia przedsiębiorców rozpoczynających działalność (dodając do obowiązujących wcześniej preferencyjnych składek ulgę „na start”) a także tych, którzy prowadzą ją dłużej, ale na skalę mikro (tzw. mały ZUS).


Cofnięcie zasiłku chorobowego skutkuje korektą składek

Magdalena Januszewska
Niewłaściwe wykorzystywanie zwolnienia lekarskiego przez przedsiębiorcę oznacza nie tylko utratę świadczenia, ale także konieczność opłacenia za ten okres pełnych należności ubezpieczeniowych.

ZUS przedsiębiorcy

Podjęcie w trakcie roku zawieszonej działalności gospodarczej – prawo do ulgi mały ZUS

Barbara Staszyńska
Przedsiębiorca prowadzi firmę od czerwca 2016. Przez 2 lata (bez przerw) opłacał preferencyjne składki ZUS. Od 1.07.2018 zawiesił działalność, ale w kwietniu 2019 planuje ją podjąć. Nie złożył w styczniu zgłoszenia na tzw. mały ZUS.
Czy po podjęciu działalności będzie miał prawo do opłacania niższych składek?

Prawo do opłacania niższych składek na ubezpieczenia społeczne w ramach małego ZUS jest uzależnione przede wszystkim od wielkości przychodów z działalności gospodarczej, jakie przedsiębiorca uzyskał w poprzednim roku.

Limit przychodów za 2018 wynosi 63 tys. zł (30-krotność najniższego wynagrodzenia obowiązującego w grudniu 2018).

Przedsiębiorcy, którzy nie prowadzili działalności przez cały rok, limit ustalają proporcjonalnie do liczby dni, tj. 63 000 : 365 × liczba dni prowadzenia działalności.


ZUS przedsiębiorcy

Ulga „na start” w przypadku współpracy ze spółką powiązaną z byłym pracodawcą

Magdalena Januszewska
Powiązania osobowe nie muszą wykluczać prawa do nieopłacania składek społecznych (i zdrowotnej) przez pierwsze 6 mies. prowadzenia działalności gospodarczej.

Logowanie

email:

hasło:

 

 

Logowanie za pomocą emaila

Jeżeli nie pamiętasz hasła albo nie masz konta, to wyślemy na Twój email wiadomość weryfikującą. Po kliknięciu w link z emaila będziesz zalogowany na urządzeniu do chwili wylogowania.

email:

Klikając w poniższy link zgadzasz się na zapisanie podanych w formularzu danych i wykorzystywanie ich zgodnie z polityką przetwarzania danych dostępną w dokumencie ⇒Polityka przetwarzania danych osobowych (RODO)⇐

 

Logowanie do za pomocą emaila

Sprawdzanie danych....