Paweł Wrześniewski

Wspólnik występuje ze spółki, spółka działa dalej

 (fragment)

Wprowadzenie

Przepisy dopuszczają wiele możliwości, gdy wspólnik rozstaje się ze swoją spółką, ta zaś kontynuuje działalność. Artykuł poświęcony jest sytuacji, gdy wspólnik bądź to wypowiedział umowę spółki, bądź to został ze spółki wyłączony przez sąd lub gdy doszło do tzw. zmiany wspólnika, czyli przejęcia ogółu praw i obowiązków dotychczasowego wspólnika przez inny podmiot. Nie będziemy natomiast zajmować się rozwiązaniem spółki – ani dobrowolnym, ani wymuszonym orzeczeniem sądu.

Porządek wywodu wynika po części z systematyki Kodeksu spółek handlowych (Ksh). Zaczniemy od omówienia przepisów dotyczących spółki jawnej. Nie tylko dlatego, że spośród wszystkich spółek prawa handlowego jest to forma najprostsza. Ważniejsze jest to, że przepisy o spółce jawnej stosuje się także do pozostałych osobowych spółek handlowych – partnerskiej (art. 89 Ksh), komandytowej (art. 103 Ksh) i – w pewnym zakresie – komandytowo-akcyjnej (art. 126 Ksh). Odrębności dotyczące tych spółek zostaną przedstawione w dalszej części. Osobno rozpatrzone będą regulacje dotyczące spółki cywilnej. Artykuł kończą zaś rozważania dotyczące wyjścia wspólnika ze spółki z ograniczoną odpowiedzialnością.

W spółkach osobowych (pomijając przypadek zmiany wspólnika) rozpatrzymy stan, gdy wspólników jest przynajmniej trzech. W spółkach dwuosobowych wystąpienie wspólnika stwarza bowiem sytuację szczególną, stawiającą dalsze istnienie spółki pod znakiem zapytania. Z kolei w spółce z o.o. problemu takiego nie ma. Tam wyjście przedostatniego wspólnika nie oznacza bynajmniej, że sama spółka przestaje istnieć – może ona działać jako jednoosobowa spółka z o.o.

Niezależnie od tego, o jaką spółkę chodzi, przyczyny wyjścia z niej wspólnika można podzielić na dwie grupy. Wspólnik może  wystąpić ze spółki dobrowolnie albo zostać z niej usunięty wbrew swej woli. Rozróżnienie to będzie przewijać się w dalszych rozważaniach, od motywów rozstania zależy bowiem nie tylko procedura, ale czasem i wzajemne rozliczenia.

Spółka jawna

Prawo wypowiedzenia umowy spółki jest przywilejem każdego wspólnika, którym może być zarówno osoba fizyczna (lub jej spadkobierca), jak i osoba prawna. Uprawnienia tego nie da się wyłączyć ani w samej umowie spółki, ani w powziętej po jej zawarciu uchwale wspólników. Jednak wypowiedzieć wolno - co do zasady - jedynie umowę spółki zawartą na czas nieoznaczony (art. 61 Ksh). Kodeks nie zakazuje jednak wprowadzenia – do umowy zawartej na czas określony – klauzuli pozwalającej na wypowiedzenie. Jeśli jednak postanowienia takiego w umowie spółki nie ma, wspólnikom nie wolno wypowiedzieć umowy. (...)

Gdy wyklucza sąd

Spółka partnerska

Spółka komandytowa  i komandytowo-akcyjna

Spółka cywilna

Nie tylko wspólnik

Spółka z o.o.

Nieco formalności