Rachunek kosztów – pomoc w sterowaniu działalnością organizacji 

Skrót opracowanego przez IFAC projektu Międzynarodowych Wytycznych Dobrych Praktyk poświęconego rachunkowi kosztów.

(fragment)

1. Dlaczego rachunek kosztów jest ważny

1.1. Stworzenie, prowadzenie, zmiana lub zaprzestanie jakiejkolwiek działalności lub funkcji w organizacji - niezależnie od tego, czy należy ona do sektora prywatnego, publicznego czy niezarobkowego – pociąga za sobą koszty. Rachunek kosztów, polegający na gromadzeniu i przypisywaniu kosztów różnym działalnościom organizacji, umożliwia zrozumienie, wyjaśnienie i doskonalenie struktury jej kosztów. Dlatego rachunek kosztów jest ważnym narzędziem oceny działalności organizacji z punktu widzenia tworzenia przez nią wartości dla udziałowców oraz interesariuszy2. Informuje on o tym, w jaki sposób powstają zyski oraz wartość i na ile - i efektywnie, i wydajnie - procesy operacyjne przekształcają wsad w uzysk. Rachunek kosztów obejmuje informacje o produktach, procesach i związanych z nimi zasobach oraz łańcuchu wartości w organizacji. Informacje płynące z rachunku kosztów mogą być wykorzystane jako źródło danych o wynikach już przeprowadzonych działań, a jednocześnie jako skuteczna motywacja wyników przyszłych działań. Rachunek kosztów jest najbardziej przydatny wtedy, gdy informuje nie tylko o tym, jakie są koszty, ale także, w jaki sposób i dlaczego powstały.

1.2. Przedstawione rozumienie rachunku kosztów wypiera tradycyjny pogląd, który pokutuje jeszcze w wielu organizacjach, że rachunek kosztów służy wyłącznie do wyceny zapasów i ustalania wyniku. Już obecnie wiele organizacji wykorzystuje informacje o kosztach jako wsparcie przy podejmowaniu różnych decyzji, co doprowadziło do rozwoju i ewolucji wielu różnorodnych metod rachunku kosztów, takich jak rachunek kosztów działań (ABC – Activity Based Costing). Istnienie wielu metod rachunku kosztów i podejść do pomiaru kosztów często powoduje dezorientację co do tego: a) które metody rachunku kosztów mogą być przydatne przy podejmowaniu decyzji w organizacji, b) w jakich warunkach ich stosowanie jest najbardziej korzystne i c) w jaki sposób je wdrażać. Nazbyt często metody i podejścia do rachunku kosztów postrzega się jako sposób na rozwiązywanie problemów gospodarczych, gdy tymczasem ich główną zaletą są walory diagnostyczne. Alternatywnych podejść do rachunku kosztów nie należy przy tym traktować jako konkurujących ze sobą, gdyż elementy każdego z nich można skutecznie łączyć. Na przykład zarówno rachunek kosztów działań, jak i rachunek kosztów standardowych można zastosować do prowadzenia rachunku kosztów według zleceń, jak i procesów. Niniejsze Międzynarodowe Wytyczne Dobrych Praktyk określają osiem głównych zasad, które mają pomóc zawodowym księgowym oraz organizacjom, w których są zatrudnieni, przy ocenie i doskonaleniu podejścia do rachunku kosztów oraz wskazują wzorce dobrej praktyki w zakresie stosowania systemów i metod rachunku kosztów oraz wykorzystywania informacji o kosztach.

1.3. Dobre praktyki w zakresie rachunku kosztów obejmują doskonalenie rachunku kosztów oraz płynących z niego informacji, aby uzyskać dane o węzłowych kosztach i wynikach działalności, w celu umożliwienia organizacjom dostarczania odbiorcom spotęgowanej wartości. Rachunek kosztów powinien dlatego stanowić wsparcie zarówno przy podejmowaniu rutynowych, jak i nietypowych decyzji związanych z projektowaniem produktów i usług, aby: a) spełnić oczekiwania odbiorców i zrealizować cele dotyczące rentowności, b) wspomagać ciągły proces doskonalenia oraz c) ułatwiać podejmowanie decyzji w sprawie asortymentu produktów i inwestycji.

1.4. Aby lepiej wspomagać proces podejmowania decyzji, rachunek kosztów ustala i interpretuje powiązania między danymi finansowymi, operacyjnymi i innego rodzaju. Dlatego dokonując wyboru najbardziej odpowiedniego podejścia do informacji i analiz dotyczących kosztów oraz sposobu wykorzystania tych danych, konieczne jest kierowanie się ostrożnym osądem zawodowym i zdrowym rozsądkiem. Rachunek kosztów nie jest nauką ścisłą, ale wybrane podejście do tego rachunku należy rygorystycznie stosować. Osiem zasad opracowano w sposób umożliwiający zawodowym księgowym elastyczne podejście do opracowywania systemów i metod rachunku kosztów, najlepiej dostosowanych do decyzji, podejmowanych w ich organizacjach. Wytyczne powinny pomóc zawodowym księgowym wyjaśnić kolegom – nieksięgowym role i cele rachunku kosztów.

2. Rola zawodowych księgowych

1.5. Zawodowi księgowi mogą odgrywać pierwszoplanową rolę zarówno w procesie podejmowania decyzji, jak i wspierając podejmowanie decyzji dzięki dostarczaniu decydentom informacji o kosztach oraz operacjach. Zawodowi księgowi mają do spełnienia ważną rolę: a) zapewniania, że dane o kosztach „są dostosowane do celów”, b) wyjaśniania wymogów niezbędnych do podjęcia decyzji oraz c) decydowania o tym, w jaki najlepszy sposób prezentować informacje i analizy (w tym metody ich przedstawienia, np. w formie papierowej, na stronie internetowej etc.). Wypełnianie tych zadań wymaga zwykle zawodowej wiedzy i wykorzystywania wiedzy z obszaru innych dyscyplin reprezentowanych przez takich profesjonalistów, jak inżynierowie przemysłowi, menadżerowie, ekonomiści i analitycy, gdyż zapewnia to przydatny wgląd w problematykę.

(…)

3. Wytyczne, jak stosować zasady

2 Wartość dla interesariuszy – koncepcja akcentująca przewagę odpowiedzialności społecznej nad rentownością (odwrotnie niż w przypadku wartości dla udziałowców). Przy tej koncepcji sukces podmiotu zależy od zadowolenia wszystkich zainteresowanych stron.