RADOSŁAW IGNATOWSKI

Z niezwykle interesującego i rzeczowego artykułu "Międzynarodowe Standardy Sprawozdawczości Finansowej - co warto wiedzieć", autorstwa Mirosława Szmigielskiego i Waldemara Lachowskiego, Czytelnik mógł dowiedzieć się o wielu, bardzo ważnych i istotnych sprawach, związanych z wdrażaniem MSR3 przez polskie spółki.

Niniejsza publikacja stanowi swego rodzaju kontynuację tych rozważań. Powodem tego jest przede wszystkim - co zresztą przewidzieli autorzy powołanego artykułu - zmiana zakresu stosowania MSR w państwach Unii Europejskiej (a nawet szerzej - Europejskiego Obszaru Gospodarczego, który prócz krajów Unii obejmuje Islandię, Lichtenstein i Norwegię). Innym powodem niniejszej publikacji jest chęć wskazania na pewne, nieporuszane dotąd aspekty stosowania MSR przy sporządzaniu sprawozdań finansowych, jak również zwrócenia uwagi na te różnice między przepisami ustawy o rachunkowości i MSR, które w artykule zostały ujęte dość lakonicznie w zestawieniu tabelarycznym na stronie 16 i 17 grudniowej "Rachunkowości".

W niniejszej publikacji, kierowanej przede wszystkim do jednostek samodzielnie bilansujących, pomijamy zagadnienia sporządzania skonsolidowanych sprawozdań finansowych według MSR, a koncentrujemy się na sprawozdaniach jednostkowych tych podmiotów, które wykorzystując przepisy art. 45 ust. 1a i 1b ustawy, zdecydowały się lub zostały zobligowane do stosowania MSR.

Stwierdzenie poprzedniego zdania o zobligowaniu do stosowania MSR - w kontekście dobrowolności wyboru tego zbioru zasad rachunkowości - wynika z dość przełomowego w polskich przepisach o rachunkowości postanowienia (art. 45 ust. 1c ustawy), że "decyzję w sprawie sporządzania sprawozdań finansowych zgodnie z MSR (...) podejmuje organ zatwierdzający". Nie oznacza to jednak przeniesienia na organ zatwierdzający odpowiedzialności kierownika jednostki za rachunkowość w zakresie przyjętych zasad (polityki) rachunkowości (art. 4 ust. 5 ustawy). Odpowiedzialność taka spoczywa nadal na kierowniku jednostki, tyle tylko że źródłem określenia zasad (polityki) w zakresie wyceny, ustalania wyniku finansowego i sporządzania sprawozdań finansowych są MSR a nie ustawa.

Warto też w tym miejscu zwrócić uwagę na formę przepisów, zezwalających na stosowanie MSR, zawartych w art. 45 ust. 1b-1d ustawy w świetle postanowień Kodeksu spółek handlowych (dalej Ksh). Skoro decyzję o stosowaniu MSR podejmuje organ zatwierdzający, to - odnosząc tę problematykę do spółki akcyjnej - decyzję taką zasadniczo powinno podjąć walne zgromadzenie akcjonariuszy. Decyzje walnego zgromadzenia spółki podejmowane są w większości przypadków w formie uchwały, przyjmowanej w drodze głosowania jawnego lub tajnego. Do uchwały o stosowaniu MSR wystarczy zwykła większość głosów oddanych, obecnych na posiedzeniu akcjonariuszy lub osób uprawomocnionych, działających w ich imieniu. Jednak przepisy art. 393 Ksh, określające zakres spraw wymagających uchwały zwyczajnego walnego zgromadzenia, nie wymieniają tego rodzaju sprawy, jeżeli nie byłaby ona wymieniona w statucie spółki. Nie wydaje się zaś, aby sprawę wyboru zasad rachunkowości wprost, przewidywał jakikolwiek statut polskiej spółki akcyjnej. Z drugiej jednak strony w art. 395 § 5 Ksh mówi się, że przedmiotem zwyczajnego walnego zgromadzenia mogą być też inne sprawy niż wymienione w § 2, to jest zatwierdzenie sprawozdania finansowego i z działalności, podział zysku - pokrycie straty, udzielenie absolutorium członkom organów spółki. Nie zajdzie zatem potrzeba zwoływania nadzwyczajnego walnego zgromadzenia przez zarząd spółki, radę nadzorczą lub statutowo uprawnioną inną osobę, lub akcjonariusza bądź akcjonariuszy reprezentujących co najmniej jedną dziesiątą kapitału zakładowego, jeżeli tylko sprawa stosowania MSR znajdzie się w porządku obrad. Powzięcie bowiem uchwały w sprawach nieobjętych porządkiem obrad (który powinien być podany do publicznej wiadomości na trzy tygodnie przed planowanym terminem posiedzenia) jest możliwe jedynie wtedy, gdy cały kapitał zakładowy jest reprezentowany na walnym zgromadzeniu.8 W przypadku spółek publicznych sytuacja taka jest tylko teoretycznie możliwa, a mianowicie wtedy, gdy spółki znajdują się w 100% posiadaniu jednego lub jednej grupy akcjonariuszy; tymczasem spółki takie z reguły wycofują się z publicznego obrotu i nie zawsze mogą lub chcą stosować MSR.

Wynika z tego, że wniosek zarządu bądź akcjonariuszy o stosowaniu MSR oraz decyzja w tej sprawie i jej uzasadnienie powinny być przygotowane odpowiednio wcześniej. Jeżeli decyzja nie mogłaby być powzięta na zwyczajnym walnym zgromadzeniu spółki, to rozwiązaniem tego impasu jest zawarcie w porządku obrad najbliższego zwyczajnego walnego zgromadzenia punktu przewidującego powzięcie decyzji o zwołaniu nadzwyczajnego walnego zgromadzenia w tym samym terminie, chyba że osoby zainteresowane i uprawomocnione zechcą tę decyzję powziąć jeszcze przed terminem walnego zgromadzenia, które może przecież odbyć się także 30 czerwca 2005 roku.

W artykule nie zamierzam wyczerpać całkowicie tematyki stosowania MSR do sporządzania sprawozdań finansowych. Wydaje się jednak, że przedstawiane w kolejnych publikacjach różne aspekty tego przedsięwzięcia - być może - przyczynią się do szerszej popularyzacji i lepszego zrozumienia rozwiązań MSR, a zarazem wypracowania w miarę jednolitego stanowiska w sprawie stosowania MSR. Z tego względu w niniejszym artykule przedstawimy wybrane elementy różnic między rozwiązaniami ustawy i MSR, przede wszystkim jednak problemy, jakie rodzi wykładnia MSR w praktyce.

Wykładnia MSR na przykładzie prawa wieczystego użytkowania gruntów (...)

Kto może interpretować MSR (...)

Zmiana zakresu przedmiotowego MSR, obowiązujących w Unii Europejskiej (...)