Zmiana zasad rozliczeń w obrocie krajowym po zniesieniu tzw. zasady walutowości

W Dz. U. z 2008 r. nr 228, poz. 1506 opublikowano ustawę z 23.10.08 r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny oraz ustawy – Prawo dewizowe. Zmiany weszły w życie 24.01.09 r. i polegają na:

• w ustawie z 23.04.1964 r. - Kodeks cywilny (Dz. U. nr 16, poz. 93 z późn. zm.) uchylono dotychczasową treść art. 358 ustawy, który stanowił, że zobowiązania pieniężne na obszarze Polski mogą być wyrażone tylko w pieniądzu polskim. Zgodnie z nowym brzmieniem art. 358 ustawy, jeżeli przedmiotem zobowiązania jest suma pieniężna wyrażona w walucie obcej, dłużnik może spełnić świadczenie w walucie polskiej, chyba że ustawa, orzeczenie sądowe będące źródłem zobowiązania lub czynność prawna zastrzega spełnienie świadczenia w walucie obcej;
• w ustawie z 27.07.2002 r. – Prawo dewizowe (Dz. U. nr 141, poz. 1178 z późn. zm.) uchylono zapis pkt 15 w art. 9 ustawy, który stanowił, że ograniczeniom podlega zawieranie umów oraz dokonywanie innych czynności prawnych, powodujących lub mogących powodować dokonywanie w kraju rozliczeń w walutach obcych, a także dokonywanie w kraju takich rozliczeń, z wyjątkiem przypadków, w których czynności te są dokonywane w dozwolonym, na podstawie ustawy lub zezwolenia dewizowego, obrocie dewizowym między określonymi podmiotami. Zniesiono w ten sposób obowiązek uzyskiwania zezwolenia dewizowego przez osoby uczestniczące w obrocie krajowym.

W rezultacie tych zmian od 24.01.09 r. zniesiona została tzw. zasada walutowości, co oznacza, że przedsiębiorcy mogą ustalać cenę oraz realizować zapłatę w obrocie krajowym w walutach obcych.

Skutki zniesienia zasady walutowości dla celów podatkowych:

• wprowadzono powszechną zasadę, że zobowiązania pieniężne pomiędzy kontrahentami mogą być wyrażane i wykonywane zarówno w walucie polskiej, jak i obcej, według wyboru stron,
• zniesiono obowiązek uzyskiwania zezwolenia dewizowego na stosowanie wybranej waluty obcej do rozliczania transakcji,
• kwoty podawane na fakturach mogą być wyrażane w walutach obcych, jednak kwota VAT musi być wyrażona w PLN. Obowiązek wykazania kwoty VAT w złotych ciąży na wystawcy faktury i wynika z postanowień:
  • § 5 ust. 6 rozporządzenia Ministra Finansów z 28.11.08 r. w sprawie zwrotu podatku niektórym podatnikom, wystawiania faktur, sposobu ich przechowywania oraz listy towarów i usług, do których nie mają zastosowania zwolnienia od podatku od towarów i usług (Dz. U. nr 212, poz. 1337), który stanowi że kwoty podatku wykazuje się w złotych bez względu na to, w jakiej walucie określona jest kwota należności w fakturze,

a zasady przeliczenia na złote z postanowień:

• art. 31 a ustawy o podatku VAT, który stanowi, że w przypadku gdy kwoty stosowane do określenia podstawy opodatkowania są określone w walucie obcej, przeliczenia na złote dokonuje się według kursu średniego danej waluty obcej ogłoszonego przez NBP na ostatni dzień roboczy poprzedzający dzień powstania obowiązku podatkowego;
• art. 12 ust. 2 oraz art. 15 ust. 1 updop (art. 11 ust. 3-4 oraz art. 14 ust. 1 a updof), które stanowią, że przychody oraz koszty w walutach obcych przelicza się na złote według kursu średniego ogłaszanego przez NBP z ostatniego dnia roboczego poprzedzającego dzień uzyskania przychodu;
• art. 15 a updop (art. 14 b updof), w którym określono zasady przeliczania powstałych różnic kursowych;

• obowiązek wykazywania w fakturze kwoty VAT w złotych powoduje przy zapłacie wierzytelności powstanie różnic kursowych od kwoty głównej, w tym również od podatku. Biorąc jednak pod uwagę tendencję organów podatkowych do ściśle literalnej wykładni przepisów, w tym postanowień:
• art. 12 ust. 4 pkt 9 updop dot. katalogu należności niezaliczanych do przychodów,
• art. 15 a updop dot. Katalogu przypadków, gdy powstają różnice kursowe dla celów podatkowych. (W obowiązującym katalogu ustawodawca nie przewidział różnic kursowych od VAT),
• art. 16 ust. 1 pkt 46 updop dot. katalogu wydatków, których nie uważa się za koszty uzyskania przychodów różnic kursowych od należności, w części dotyczącej VAT, zdaniem organów podatkowych nie zalicza się do przychodów oraz kosztów uzyskania przychodów;
• wprowadzono zasady ustalania różnic kursowych w przypadku spłaty pożyczek (kredytów) waloryzowanych kursem waluty obcej. Zgodnie z postanowieniami znowelizowanych ustaw o podatkach dochodowych:
• art. 12 ust. 1 pkt 10 updop (art. 14 ust. 2 pkt 7 g updof) - przychody osiągnięte w związku ze zwrotem lub otrzymaniem pożyczki ( kredytu) w przypadku gdy pożyczkodawca (kredytodawca) otrzymuje środki pieniężne stanowiące spłatę kapitału w wysokości wyższej od kwoty udzielonej pożyczki (kredytu) lub pożyczkobiorca (kredytobiorca) zwraca tytułem spłaty pożyczki (kredytu) środki pieniężne stanowiące spłatę kapitału w wysokości niższej od kwoty otrzymanej pożyczki (kredytu) oraz
• art. 16 ust. 1 pkt 10 lit. a updop (art. 23 ust. 1 pkt 8 lit. a updof) – wydatki na spłatę pożyczki (kredytu), jeżeli kredytobiorca (pożyczkobiorca) w związku ze spłatą kredytu zwraca kwotę kapitału większą niż kwota otrzymanego kredytu lub pożyczkodawca (kredytobiorca) otrzymuje środki pieniężne stanowiące spłatę kapitału w wysokości niższej od kwoty udzielonej pożyczki (kredytu)
• od 1.01.09 r. są przychodem lub kosztem uzyskania przychodów dla celów podatkowych w sytuacji, gdy pożyczka (kredyt) była waloryzowana kursem waluty obcej. Wprowadzone zasady nie dotyczą samej czynności przewalutowania kredytu (pożyczki) wyrażonego w walucie obcej na złote, bowiem ustawodawca nie wskazuje momentu przewalutowania jako formy spłaty zobowiązania;
• utrzymano obowiązek przetłumaczenia na język polski, sporządzonej w języku obcym dokumentacji, jeżeli dokumenty te stają się dowodami w postępowaniu przed organem administracji publicznej, w tym przed urzędem skarbowym. Obowiązek ten wynika z postanowień:
• ustawy z 7.10.1999 r. o języku polskim (Dz. U. nr 90, poz. 999 z późn. zm.),
• art. 27 Konstytucji RP z 2.04.1997 r. (Dz. U. nr 78, poz. 483 z późn. zm.),
• art. 287 § 1 ustawy z 29.08.1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r. nr 8, poz. 60 z późn. zm.);
• koszty tłumaczenia dokumentów na język polski, sporządzonej w języku obcym dokumentacji dotyczącej spraw będących przedmiotem kontroli, ponosi:
• podatnik – w myśl art. 267 § 1 pkt 1 i art. 265 § 1 pkt 3 ordynacji podatkowej, stronę obciążają koszty poniesione w jej interesie albo na jej żądanie, a nie wynikają z ustawowego obowiązku organów prowadzących postępowanie. Potwierdzeniem jest również orzecznictwo (na przykład wyrok NSA z 29.01.2003 r., III SA 1731/01; WSA w Warszawie z 9.04.2008 r., III SA/Wa 983/07), z którego wynika, że dokumenty obcojęzyczne bez ich urzędowego przetłumaczenia na język polski nie mogą być uznane za dowód w sprawie,
• Skarb Państwa – (stanowi o tym art. 122 ustawy Ordynacja podatkowa), zważywszy że w toku postępowania organy podatkowe muszą podejmować wszelkie niezbędne działania w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy w postępowaniu podatkowym;
• powstała możliwość określania i wypłacania wynagrodzeń pracowników w walucie obcej. Nowelizacja kodeksu cywilnego dotyczy wszystkich świadczeń o charakterze pieniężnym, czyli m.in. dotyczy również umów o pracę i umów cywilnoprawnych (zlecenie, o dzieło).