Rachunkowość - Stereotyp księgowego w oczach księgowych oraz studentów rachunkowości
rach_number_s

Stereotyp księgowego w oczach księgowych oraz studentów rachunkowości

  • 2016-12-08
  • Izabela Wójtowicz, Nelli Artienwicz

Opracowanie przedstawia wyniki badań stereotypu księgowego, przeprowadzonych przez autorki w ramach prac Katedry Rachunkowości Uniwersytetu Gdańskiego.

W ogólnym znaczeniu stereotyp to zespół przekonań nt. cech pewnej grupy ludzi, które stanowią stałą i niezmienną charakterystykę tej grupy. Jest to pewne uogólnienie bądź uproszczenie właściwości określonej zbiorowości. Wszystkim członkom tej zbiorowości przypisuje się cechy zgodne z uprzedzeniami obserwatora.

Według Władysława Kopalińskiego jest to szablonowy, zazwyczaj irracjonalny obraz rzeczy, osób itp. złożony z cech uznawanych za charakterystyczne dla nich, wpojony przez środowisko w świadomość członków jakiejś grupy czy warstwy społecznej.

Samo słowo stereotyp (z gr. stereos – twardy, typos – wzorzec, odcisk) pochodzi od nazwy kopii formy drukarskiej wykorzystywanej do druku wypukłego. Zmiana znaczenia tego terminu nastąpiła wraz z włączeniem go do słownika nauk społecznych przez dziennikarza i polityka, Waltera Lippmanna. Jego książka (w zamierzeniu nienaukowa) Public Opinion z dziedziny politologii – głównego przedmiotu zainteresowań autora – obejmuje również teorię poznania, psychologię i socjologię. Lippmann użył słowa stereotyp, by przedstawić ludzką skłonność do odbierania osób bądź rzeczy jako podobnych na podstawie ich wspólnych cech. Stereotypy dotyczące tej samej zbiorowości mogą być odmienne w zależność od kraju (różnice kulturowe, różnice w sposobie prowadzenia przedsiębiorstwa), płci, wieku, a także wykształcenia.

Stereotypy same w sobie nie są złe. Za ich pomocą kategoryzujemy informacje w nadziei na przewidzenie czekającego nas doświadczenia. Są skrótem w niekończącej się próbie zrozumienia otoczenia. Dlatego – przykładowo – spodziewamy się, że starsza osoba będzie potrzebowała pomocy przy korzystaniu z komputera, a student renomowanej uczelni wyższej będzie się odznaczał wysokim ilorazem inteligencji.

Ponieważ jednak stereotypy prowadzą do konkretnych oczekiwań w stosunku do członków określonych zbiorowości, mogą niekorzystnie wpływać zarówno na nasz odbiór, jak i nasze zachowania. Badania nt. stereotypów pokazują nie tylko, że reagujemy inaczej, kiedy istnieje stereotyp dotyczący konkretnej grupy ludzi, lecz także, że ta grupa ludzi reaguje inaczej, gdy jest świadoma „łatki”, jaką jej się przyczepia.

Stereotypy w rachunkowości

Już na początku XX w. Edward Dutlinger twierdził, że bycie księgowym to coś więcej niż tylko umiejętność księgowania i znajomość podstawowych zasad księgowości. Trzeba również umieć czytać pomiędzy wierszami. Nie dość zgodzić debet z kredytem, trzeba twórczo kontrolować i badać. Za mało jeszcze dokładnie zaksięgować, dodać odpowiednie pozycje. Należy znać interes i ludzi, czuć liczby, być artystą, a nie zwykłym rzemieślnikiem. Ten pogląd nie wpasowywał się jednak w społeczny odbiór zawodu. Księgowych nadal tradycyjnie postrzega się jako maszyny liczące, skupiające się na poprawności liczbowej, rutynowych księgowaniach i metodach kalkulacji.

Takie negatywne postrzeganie zawodu badacze kładą na karb braku informacji, czym tak naprawdę jest rachunkowość i jaka jest istota czynności wykonywanych przez księgowych. Do dziś podejmowane przez organizacje księgowych i samych księgowych wysiłki, by ten wizerunek zmienić, odniosły niewielki sukces.

Obecnie można zaobserwować występowanie wielu różnych stereotypów księgowego, niekiedy wzajemnie się wykluczających. Nie istnieje jeden uproszczony wizerunek tego zawodu, co zaprezentowano syntetycznie w tabeli.

Stereotypy księgowego

Stereotyp

księgowego

Rodzaje stereotypów

w filmach

5 stereotypów księgowego: marzyciel, maruda, ekscentryk, bohater i czarny charakter

zmiana wizerunku z księgowego nudnego na nieprofesjonalnego

wśród księgowych, studentów rachunkowości i rekrutujących do firm

według starszych księgowych, studentów i niektórych rekrutujących księgowy jest konserwatywny, wstydliwy, zainteresowany szczegółami (lambs – owieczki)

według młodych księgowych i rekrutujących księgowy jest ekspresyjny, śmiały, towarzyski (tigers – tygrysy)

w żartach i satyrach

kiedyś: obiektywny, dokładny i konserwatywny, ale nudny i bez wyobraźni

dziś: nieetyczny, skorumpowany i niekompetentny

w publikacjach prasowych

księgowi pracujący w biznesie są postrzegani bardziej negatywnie niż księgowi w praktyce publicznej (biegli rewidenci)

wśród studentów

księgowi są postrzegani bardziej korzystnie pod względem swojego profesjonalizmu niż osobowości

kierunki rachunkowości pokazują księgowych w lepszym świetle niż inne kierunki – jako liderów i doradców biznesowych

księgowy jest zawodem nieelastycznym, nieciekawym i wąsko zorientowanym

w literaturze, po aferze Enronu

tradycyjny księgowy: szczery, uczciwy, nudny, odtwórczy, niekomercyjny

księgowy jako biznesmen: twórczy, oportunista, skupiony na biznesie, zbyt łatwo przychodzi mu zdobycie zaufania klientów

w internecie

samotny, nieśmiały, mrukliwy, powściągliwy

Źródło: Opracowanie własne na podstawie: N. Albu, C.N. Albu, M.M. Gîrbină, M.I. Sandu, A Framework for the Analysis of the Stereotypes in Accounting, World Academy of Science, „Engineering and Technology” 2011, No. 5.

 

Dodatkowo badanie Clarity Recruitment przeprowadzone w 2013 r. wyodrębniło 4 najpopularniejsze dziś stereotypy. Zgodnie z nim księgowy:

  • jest nerdem (osobą, która poświęca życie osobiste, by zgłębiać swoją dziedzinę, i niepotrafiącą odnaleźć się w społeczeństwie),

  • nie jest ani zainteresowany zmianami społecznymi, ani w nie zaangażowany,

  • nie jest zaangażowany w główną działalność biznesową firmy, w której pracuje,

  • nie odgrywa w firmie, w której pracuje, znaczącej roli w dziedzinie innowacji.

Rzeczywistość a stereotypy

Współczesny księgowy wykonuje zawód wymagający szerokiej wiedzy i doświadczenia. Obecnie większość księgowych to specjaliści w dziedzinie nie tylko rachunkowości, lecz także podatków oraz prawa gospodarczego, stale podnoszący kwalifikacje zawodowe i odpowiedzialni za istotne decyzje finansowe podejmowane przez przedsiębiorstwa, w których pracują. Wypełnianie obowiązków księgowego wymaga dużej dokładności i staranności, a dobry księgowy musi mieć umiejętności organizacyjne. Księgowi odgrywają coraz większą rolę w kształtowaniu publicznej polityki i opinii. Muszą umieć nie tylko „posługiwać się liczbami”, lecz także patrzeć na różne sytuacje z punktu widzenia jakościowego, a nie tylko ilościowego. Dobry księgowy musi być kreatywny, etyczny i budzić sympatię.

Z tym, że stereotyp jest mocnym i często niesprawiedliwym zawężeniem umiejętności, pasji i charakteru poszczególnych księgowych, zgodzi się zdecydowana większość pracujących w tym zawodzie. Jednak pytanie brzmi: Jak księgowych jako grupę społeczną widzą sami księgowi? I czy myślą o nich stereotypowo? W celu znalezienia odpowiedzi przeprowadzono badanie ankietowe wśród księgowych i studentów rachunkowości. Na jego podstawie przeanalizowano, czy istniejące stereotypy zawodu księgowego mają odzwierciedlenie w charakterze, sposobie bycia i myśleniu studentów rachunkowości i księgowych objętych badaniem oraz czy postrzegają oni stereotypowo swój zawód.

Metodyka badania

Badanie przeprowadzono w internecie 16–25.04.2016 r. przy zastosowaniu kwestionariusza Google. Ankietę rozesłano w formie elektronicznej (e-mailem) oraz udostępniono na Facebooku w grupach Grupa Dla Księgowych i Krajowa Izba Biegłych Rewidentów. Odpowiedziało na nią 370 osób, których charakterystykę przedstawiono w tabeli obok.

Aby ustalić, czy księgowi postrzegają zawód stereotypowo, zadano następujące pytania (w tym 2 wizualne):

Charakterystyka respondentów ankiety

Wyszczególnienie

Liczba

osób

Udział

w %

Respondenci ogółem, w tym:

370

100,0

kobiety

339

91,6

mężczyźni

31

8,4

Struktura wieku respondentów

 

 

18–25 lat

163

44,1

26–40 lat

160

43,2

41–60 lat

46

12,4

powyżej 60 lat

1

0,3

Struktura wykształcenia

 

 

średnie

56

15,1

niepełne wyższe

12

3,2

wyższe licencjackie lub równorzędne

121

32,7

doktorat

3

0,8

  1. Czy uważasz, że stereotyp księgowego (pani, ew. pan, w średnim wieku, w okularach, życzliwa, nudna, nielubiąca zmian itp.) ma odzwierciedlenie w rzeczywistości?

  2. Jakie cechy charakteru ma księgowy?

  3. Które zdjęcie, według Ciebie, przedstawia typowego księgowego?

  4. Gdyby założyć, że ludzie pokazani na załączonym zdjęciu są księgowymi, to z którym z nich chciałbyś współpracować? Który wydaje Ci się profesjonalistą?

Wyniki badania

Rozkład udzielonych odpowiedzi na pierwsze pytanie przedstawia wykres.

b
rach_number_e

Przeczytaj również: