Opodatkowanie transakcji pochodnymi instrumentami finansowymi

Aleksander Woźniak

(fragment)

Wprowadzenie

Przedsiębiorcy zawierają transakcje, których przedmiotem są pochodne instrumenty finansowe, z różnych powodów:

- dla ograniczenia ryzyka związanego z wahaniami kursów walut obcych lub stopy procentowej uwzględnianych przy zapłacie należności lub zobowiązania,

- w celu zabezpieczenia kosztów obsługi kredytu,

- aby uzyskać dodatkowe dochody w następstwie zmian wartości walut lub oprocentowania.

Z problemami dotyczącymi opodatkowania tych transakcji zetknęły się w ostatnim czasie zarówno osoby prowadzące działalność gospodarczą indywidualnie lub w spółkach osobowych jak i osoby prawne. Dotyczą one zwłaszcza pojęcia instrumentu pochodnego, ustalania momentu uzyskania przychodu oraz momentu poniesienia kosztu.

Definicja pochodnych instrumentów finansowych

Definicję pochodnych instrumentów finansowych dla celów podatkowych zawiera art. 16 ust. 1b ustawy z 15.02.1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (j.t. Dz. U. z 2011 r. nr 74, poz. 397 ze zm.) – dalej updop. Zgodnie z nim za pochodne instrumenty finansowe uważa się prawa majątkowe, których cena zależy bezpośrednio lub pośrednio od ceny towarów, walut obcych, waluty polskiej, złota dewizowego, platyny dewizowej lub papierów wartościowych, albo od wysokości stóp procentowych lub indeksów, a w szczególności opcje i kontrakty terminowe.

Szerszą definicję pochodnych instrumentów finansowych zawiera ustawa z 26.07.1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (j.t. Dz. U. z 2010 r. nr 51, poz. 307 ze zm.) – dalej updof. Odwołuje się ona do art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy z 29.07.2005 r. o obrocie instrumentami finansowymi (Dz. U. z 2010 r. nr 211, poz. 1384 ze zm.) – dalej uoif, na skutek czego pochodnymi instrumentami finansowymi w rozumieniu updof są niebędące papierami wartościowymi:

a) tytuły uczestnictwa w instytucjach wspólnego inwestowania,

b) instrumenty rynku pieniężnego,

c) opcje, kontrakty terminowe, swapy, umowy forward na stopę procentową, inne instrumenty pochodne, których instrumentem bazowym jest papier wartościowy, waluta, stopa procentowa, wskaźnik rentowności lub inny instrument pochodny, indeks finansowy lub wskaźnik finansowy, które są wykonywane przez dostawę lub rozliczenie pieniężne,

d) opcje, kontrakty terminowe, swapy, umowy forward na stopę procentową oraz inne instrumenty pochodne, których instrumentem bazowym jest towar i które są wykonywane przez rozliczenie pieniężne lub mogą być wykonane przez rozliczenie pieniężne według wyboru jednej ze stron,

e) opcje, kontrakty terminowe, swapy oraz inne instrumenty pochodne, których instrumentem bazowym jest towar i które są wykonywane przez dostawę, pod warunkiem, że są dopuszczone do obrotu na rynku regulowanym lub w alternatywnym systemie obrotu,

f) niedopuszczone do obrotu na rynku regulowanym ani w alternatywnym systemie obrotu opcje, kontrakty terminowe, swapy, umowy forward oraz inne instrumenty pochodne, których instrumentem bazowym jest towar, które mogą być wykonane przez dostawę, które nie są przeznaczone do celów handlowych i wykazują właściwości innych pochodnych instrumentów finansowych,

g) instrumenty pochodne dotyczące przenoszenia ryzyka kredytowego,

h) kontrakty na różnicę,

i) opcje, kontrakty terminowe, swapy, umowy forward dotyczące stóp procentowych oraz inne instrumenty pochodne odnoszące się do zmian klimatycznych, stawek frachtowych, uprawnień do emisji oraz stawek inflacji lub innych oficjalnych danych statystycznych, które są wykonywane przez rozliczenie pieniężne albo mogą być wykonane przez rozliczenie pieniężne według wyboru jednej ze stron, a także wszelkiego rodzaju inne instrumenty pochodne odnoszące się do aktywów, praw, zobowiązań, indeksów oraz innych wskaźników, które wykazują właściwości innych pochodnych instrumentów finansowych.

(…)

Co jest a co nie jest instrumentem pochodnym

Transakcje rzeczywiste i nierzeczywiste

Kiedy następuje przychód z kapitałów pieniężnych a kiedy z działalności gospodarczej

Moment uzyskania przychodu

Koszty uzyskania przychodu

Straty na transakcjach walutowych

Moment poniesienia kosztów

Dochód u podatników pdof

Wcześniejsze spłaty i umorzenia a koszty

Transakcje instrumentami pochodnymi a VAT

Podstawa opodatkowania VAT