Zestawienie zmian w kapitale (funduszu) własnym

(fragment)

1. Cel sporządzania zestawienia

2. Jednostki zobowiązane do sporządzania zestawienia.

3. Obowiązujący układ zestawienia

4. Kapitał (fundusz) podstawowy

5. Kapitały (fundusze) wspomagające – zapasowe i rezerwowe

6. Wyniki finansowe

7. Kapitał (fundusz) z aktualizacji wyceny

8. Stan końcowy kapitału (funduszu) własnego

9. Przykład

1. Cel sporządzania zestawienia

Dla uzyskania pełnego obrazu sytuacji finansowej jednostki niezbędna jest wiedza o zmianach, jakie nastąpiły w ciągu roku obrotowego w poszczególnych składnikach kapitału (funduszu) własnego i ich przyczynach, w tym na skutek powstania kosztów i przychodach, które – w myśl przepisów ustawy – zostały z pominięciem rachunku zysków i strat bezpośrednio odniesione na kapitał (fundusz) własny oraz o wielkości kapitału (funduszu) własnego, jaki pozostanie do dyspozycji jednostki – jeśli zostanie zaakceptowana propozycja podziału zysku lub pokrycia straty. Informacji takiej dostarcza zestawienie zmian w kapitale (funduszu) własnym, zwane dalej zestawieniem. Pozwala ono przede wszystkim na analizę struktury i dynamiki zmian poszczególnych elementów kapitału (funduszu) własnego.

Zestawienie uzupełnia zbiór informacji o kapitale własnym zawartych w bilansie, likwidując zarazem „białe plamy” na temat przyczyn tych zwiększeń lub zmniejszeń aktywów bądź pasywów, które nie są wykazywane w rachunku zysków i strat. Dotyczy to m.in. istotnych błędów, skutków zmiany zasad (polityki) rachunkowości, jeżeli ustawa przewiduje ich rozliczenie z kapitałem (funduszem) własnym, wyników ze sprzedaży i umorzenia udziałów (akcji) własnych (różnic między wyższą ceną sprzedaży a niższą ceną nominalną nowo wydanych akcji lub udziałów bądź ceną nabycia a ceną sprzedaży sprzedanych względnie ceną nominalną umorzonych udziałów i akcji własnych), zysków z bezwarunkowego umorzenia zobowiązań w wyniku postępowania układowego czy konwersji zobowiązań.

Na wartość poznawczą zestawienia wpływa szczegółowość, z jaką zostało ono sporządzone. Inne wartości poznawcze niesie informacja o podwyższeniu kapitału bez podania źródła jego sfinansowania, a inną podanie, z jakich środków – własnych spółki czy obcych – podwyższenie to nastąpiło. Zwiększenie kapitału podstawowego przez dodatkową emisję akcji czy udziałów pokrytych nowo wniesionymi do spółki środkami pieniężnymi (gotówką) lub wkładami rzeczowymi (aportami) powoduje dopływ nowych środków finansowych do spółki, w przeciwieństwie do pokrycia nowych akcji lub udziałów kapitałem własnym spółki (np. rezerwowym czy zapasowym). W tym drugim przypadku kapitał własny nie wzrósł, a nawet mógł zmaleć, wobec konieczności opłacenia podatku dochodowego od podwyższenia kapitału podstawowego ze środków kapitału zapasowego lub rezerwowego.

Źródło danych, potrzebnych do sporządzenia zestawienia, stanowią zapisy kont:

80 „Kapitał (fundusz) podstawowy”

81-1 „Kapitał (fundusz) zapasowy”

81-2 „Kapitał (fundusz) rezerwowy”

81-3 „Kapitał (fundusz) z aktualizacji wyceny”

82 „Rozliczenie wyniku finansowego”

86 „Wynik finansowy”.

2. Jednostki obowiązane do sporządzania zestawienia

Zestawienie to obligatoryjnie sporządzają jednostki, których sprawozdanie finansowe w myśl art. 45 ust. 3 ustawy podlega obowiązkowemu badaniu i łącznie z innymi elementami rocznego sprawozdania finansowego, po jego zatwierdzeniu poprzedzonym badaniem przez biegłego rewidenta, publikacji.

Jednostki niepodlegające obowiązkowi badania informacje o stanie kapitałów (funduszy) zapasowych i rezerwowych na początek roku obrotowego, ich zwiększeniach i wykorzystaniu oraz stanie na koniec roku obrotowego ujawniają w pkt. 1 ppkt. 6 dodatkowych informacji i objaśnień. Tam również podają informacje o strukturze własności kapitału podstawowego oraz liczbie i wartości nominalnej subskrybowanych akcji, w tym uprzywilejowanych (pkt 1ppkt 5)¹.

Ustawa przewiduje sporządzanie zestawienia także przez podlegające obowiązkowi badania spółki osobowe, choć merytorycznie jest to zbędne, gdyż zestawienie takie nie zawiera żadnych dodatkowych informacji.

3. Obowiązujący układ zestawienia

Ustawa z 18.03.2008 r. o zmianie ustawy o rachunkowości wprowadziła liczne zmiany, które dotyczą również zestawienia. Po raz pierwszy zestawienie w zmienionej postaci sporządzane jest za rok obrotowy rozpoczynający się w 2009 r. Zmiany polegają na tym, że zakres informacyjny zestawienia uwzględnia przewidziane w znowelizowanej ustawie odnoszenia na kapitał (fundusz) własny skutków zmian zasad (polityki) rachunkowości spowodowanych zaprzestaniem stosowania MSR przy sporządzaniu sprawozdań finansowych przez jednostki (art. 45 ust. 1a i 1b). Skutki zmian zasad rachunkowości wykazywane są jako zysk (strata) z lat ubiegłych, chyba że skutki przeszacowania aktywów, dokonanego zgodnie z MSR, rozliczono z kapitałem (funduszem) z aktualizacji wyceny. Wtedy nastąpi zmiana stanu tego kapitału (funduszu). Inna zmiana zestawienia wynika ze zmiany art. 54 ust. 3 ustawy, gdzie określenie „błąd podstawowy” zostało zastąpione pojęciem „błędu” dla określenia błędu, który powstał za rok lub lata poprzednie, a w następstwie którego nie można uznać sprawozdania finansowego za rok lub lata poprzednie za rzetelne i jasno przedstawiające sytuację majątkową i finansową oraz wynik finansowy jednostki. Również zmiana art. 53 ustawy, polegająca na dodaniu ustępu 5, stanowiącego, iż odpisy z wyniku finansowego bieżącego roku obrotowego, w tym także wpłaty z zysku, uznaje się za podział wyniku finansowego netto jednostek w ciągu roku obrotowego, choć nie zmienia postaci zestawienia, pozytywnie wpływa na jednolitość jego sporządzenia.

(…)

---

¹ Por. zamieszczone w broszurze opracowanie Dodatkowe informacje i objaśnienia

---