Ogólne zasady sporządzania rocznych sprawozdań finansowych

(fragment)

1. Składowe rocznego sprawozdania finansowego . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
2. Podstawy prawne sporządzania rocznego sprawozdania finansowego
3. Niektóre zasady leżące u podstaw sprawozdania finansowego . . . . . . .
4. Dane porównawcze w rocznym sprawozdaniu finansowym . . . . . . . . .
5. Dane jednostek powiązanych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

1 Składowe rocznego sprawozdania finansowego

Roczne sprawozdanie finansowe (dalej rsf) wszystkich jednostek pozostających pod rządami ustawy obejmuje wprowadzenie, bilans, rachunek zysków i strat oraz dodatkowe informacje i objaśnienia.

Rsf większych jednostek, to jest takich, których rsf podlega obowiązkowi badania przez biegłego rewidenta i publikacji na łamach Monitora Polskiego B lub – w przypadku większych spółdzielni – Monitora Spółdzielczego, obejmuje ponadto rachunek przepływów pieniężnych i zestawienie zmian w kapitale (funduszu) własnym.

Trzon sprawozdania finansowego stanowią:

- bilans, będący zestawieniem na dzień kończący rok obrotowy (dzień bilansowy) aktywów, a więc środków, którymi jednostka dysponuje (określają one sytuację majątkową), oraz pasywów, a więc zobowiązań jednostki wobec jej kontrahentów, którzy pożyczyli te środki lub właścicieli, którzy trwale wnieśli do niej środki – kapitał, fundusz własny (wyznaczają one sytuację finansową jednostki)¹ oraz

- rachunek zysków i strat, przedstawiający uzyskane w ciągu roku obrotowego przez jednostkę przychody i poniesione koszty, a w rezultacie wynik finansowy (przekazuje on obraz wyniku działalności).

Aczkolwiek bilans oraz rachunek zysków i strat odzwierciedlają to co było bądź jest, nie zaś co będzie, to jednak, biorąc pod uwagę przydatność zawartych w nich informacji dla podejmowania decyzji, coraz bardziej powszechny jest pogląd, że centralną rolę w rsf odgrywa bilans. Dzieje się tak dlatego, że z punktu widzenia czytelników przedkładanego przez jednostkę sprawozdania przede wszystkim istotne jest, z czym jednostka wchodzi w kolejny okres swej działalności: jaki, na dzień bilansowy, a więc początek następnego roku, potencjał reprezentuje majątek posiadany przez nią oraz jakie są obciążenia, a zatem zobowiązania i na ile dotkliwe (jak szybko wymagają spłaty).

Natomiast rachunek zysków i strat informuje o przeszłości, o tym co się stało i co jest już nieodwracalne. Są to wiadomości ważne, od nich bowiem zależy wielkość zysku do podziału i przyrost wartości jednostki, niemniej ich przydatność do kształtowania przyszłości jest ograniczona.

Szczegółowemu omówieniu sposobu sporządzania, a ściślej – wyceny pozycji aktywów i pasywów bilansu poświęcone jest opracowanie pt. „Bilans” (s. …), które zawiera również przewidziany w załączniku nr 1 do ustawy wzór bilansu. Natomiast sposób sporządzania rachunku zysków i strat przedstawiono w artykule pt. „Rachunek zysków i strat” (s. …), w którym zamieszczono również obowiązujące w myśl ustawy wzory tego sprawozdania.

Bilans oraz rachunek zysków i strat uzupełniają dodatkowe informacje:

- wprowadzenie, zawierające bardzo krótką charakterystykę jednostki, zarys kluczowych, stosowanych przez nią zasad (polityki) rachunkowości w zakresie jakim ustawa pozostawia jednostce prawo wyboru zasad oraz informację o perspektywach kontynuowania działalności przez jednostkę,

- rachunek przepływów pieniężnych, pokazujący uzyskane przez jednostkę w roku obrotowym wpływy oraz poczynione wydatki środków pieniężnych i innych łatwo, bez straty spieniężalnych aktywów, z ułatwiającym analizę sytuacji podziałem na wpływy i wydatki uzyskane z działalności operacyjnej, lokacyjnej (inwestycyjnej) oraz zasilającej w środki pieniężne (finansowej); dane o przepływach pieniężnych odgrywają coraz większą rolę, bo – jak wiadomo – przyczyną upadłości jednostek jest z reguły niemożność spłaty zobowiązań, a więc brak środków pieniężnych, nie zaś poniesienie strat, choć oczywiście i one prowadzą do bankructwa,

- zestawienie zmian w kapitale (funduszu) własnym pokazuje źródła zwiększeń i kierunki zmniejszeń kapitału własnego, a więc przebieg rozrachunków z właścicielami jednostki (na marginesie – sporządzanie tego zestawienia przez inne jednostki aniżeli spółki kapitałowe, mimo że w myśl ustawy obowiązkowe, jest merytorycznie niepotrzebne),

- inne objaśnienia i informacje liczbowe oraz słowne.

W myśl ustawy w bilansie i innych wzorach rsf poszczególne pozycje wykazuje się w zakresie ustalonym w załączniku nr 1 do ustawy, co oznacza „ze szczegółowością”, z pokazaniem pozycji wykazanych w załączniku, ale bez przesądzania o kolejności ich prezentacji. Pomija się pozycje, które nie wystąpiły w roku obrotowym i poprzedzającym (art. 50 ust. 3); nie ma zatem potrzeby przytaczania pozycji niewystępujących (pustych).

Jeżeli jest to uzasadnione wymogiem jasnej prezentacji sytuacji jednostki, można zwiększyć szczegółowość poszczególnych pozycji wzorów (art. 50 ust. 1).

Kluczową rolę w rsf – jak wspomniano - odgrywają bilans oraz rachunek zysków i strat. Mają one do spełnienia nie tylko funkcję informacyjną, jak to np. zakładają MSR, ale i notarialną (dowodową), przedstawiając dane:

- stanowiące podstawę podziału wyniku,

- będące punktem wyjścia do ustalenia dochodu podatkowego.

Pozostałe człony rsf mają charakter objaśnień i pełnią wyłącznie funkcję informacyjną. Nie zmienia istoty rzeczy okoliczność, że każdemu z członów rsf poświęcony jest oddzielny artykuł ustawy, zaś objaśnienia te mogą mieć postać wyłącznie słowną (wprowadzenie), słowno-liczbową (dodatkowe informacje i objaśnienia) lub wyłącznie liczbową (rachunek przepływów pieniężnych, zestawienie zmian kapitału własnego), i to sformalizowaną wobec ustalenia w ustawie schematu, według którego objaśnienia te wymagają prezentacji. Bez względu na postać celem objaśnień jest jedynie naświetlenie różnych okoliczności dotyczących ważniejszych wielkości prezentowanych w bilansie lub rachunku zysków i strat. Oczywiście objaśnienia takie muszą być wiarygodne, godne zaufania, co jednak nie oznacza, że drobiazgowe, ustalone co do grosza, uzupełnione o objaśnienia do objaśnień.

Byłoby to nieracjonalne, naruszając ogólną zasadę, że koszt sporządzenia informacji nie może być wyższy od przynoszonych przez nie korzyści.

(…)

---

¹W MSR sytuację majątkową i finansową określa się łącznie jako sytuację (pozycję) finansową.

---