Opodatkowanie podzielonego zysku spółek kapitałowych

(fragment)

1. Wprowadzenie .
2. Opodatkowanie dywidend
3. Ogólne zasady opodatkowania dywidend
4. Wysokość i podstawa opodatkowania dywidendy
5. Zwolnienia dywidend od opodatkowania
6. Pobór i rozliczenie podatku dochodowego od dywidend
7. Opodatkowanie podwyższenia kapitału zakładowego
8. Opodatkowanie podwyższenia kapitału zakładowego podatkiem dochodowym
9. Opodatkowanie podwyższenia kapitału zakładowego podatkiem od czynności cywilnoprawnych (PCC)
10. Opodatkowanie wypłat nagród z zysku

1. Wprowadzenie

Istotę podziału zysku w spółkach kapitałowych określa dla spółek z o.o. art. 191 Ksh¹, a dla spółek akcyjnych art. 347 Ksh. W myśl tych przepisów podziałowi podlega osiągnięty przez spółkę kapitałową zysk netto wykazany w rocznym sprawozdaniu finansowym, a więc tzw. czysty zysk, pozostały po wcześniejszym opodatkowaniu go pdop.

Przepisy Ksh gwarantują wspólnikom (akcjonariuszom) spółek prawo do udziału w zysku wykazanym w rocznym sprawozdaniu finansowym spółki, który został przeznaczony przez zgromadzenie wspólników lub walne zgromadzenie akcjonariuszy – dalej zgromadzenie właścicieli – do wypłaty udziałowcom/akcjonariuszom, jest to tzw. dywidenda. Co do zasady zysk przypadający do podziału udziałowcom/akcjonariuszom dzieli się w spółce z o.o. w stosunku do udziałów, zaś w spółce akcyjnej w stosunku do liczby akcji.

Umowa (statut) spółki może jednak przewidywać również inny sposób podziału zysku, polegający na wypłacie dywidendy w innym stosunku aniżeli udział w kapitale zakładowym spółki lub na niewypłacaniu dywidendy bądź przeznaczeniu na wypłatę tylko części zysku, co powoduje zatrzymanie całości lub części zysku w spółce z przeznaczeniem na różne cele: podwyższenie kapitału zakładowego, utworzenie lub powiększenie innych kapitałów, np. zapasowego, rezerwowego, finansowanie działalności bieżącej itp. Bez względu na sposób i kierunki podziału zysku (podział pomiędzy udziałowców/akcjonariuszy, zatrzymanie w spółce), zysk ten – jak już wskazano – podlegał wcześniejszemu opodatkowaniu pdop, co powoduje, że pozostawienie zysku w spółce nie wywołuje dla niej żadnych nowych skutków podatkowych (nie powstaje w spółce przychód zarówno dla celów księgowych, jak i podatkowych), tak jak wypłata dywidendy nie powoduje w spółce powstania kosztów uzyskania przychodu.

Zatrzymanie zysku w spółce, choć może wpływać na wzrost wartości udziałów lub akcji, nie rodzi bezpośrednich skutków podatkowych (powstania dochodu podatkowego) dla udziałowców/akcjonariuszy spółek.

Natomiast w razie wyprowadzenie zysku netto ze spółki bezpośrednie korzyści (przysporzenia majątkowe) z jego podziału uzyskują właściciele (udziałowcy, akcjonariusze) bądź inni beneficjenci (np. pracownicy, członkowie zarządów, rad nadzorczych); z tego tytułu powstaje u nich dochód podlegający opodatkowaniu pdop lub pdof. Dlatego też ustawy podatkowe (updop²i updof³) ustanawiają spółki płatnikami pdop i pdof, a tym samym nakładają na nie obowiązki związane z poborem podatków i ich rozliczeniem.

Wyłączając podział obligatoryjny, co dotyczy odpisu na kapitał zapasowy w spółkach akcyjnych (art. 396 § 1 Ksh), zysk netto może być – w zależności od zapisów umowy (statutu) spółki i uchwały właścicieli – przeznaczony na:

a) wypłatę dywindend dla udziałowców/akcjonariuszy, którymi mogą być osoby prawne lub fizyczne,

b) zachowanie bytu spółki i pokrycie poniesionych w przeszłości i dotychczas niepokrytych strat lub na rozwój i finansowanie bieżącej działalności spółki wobec zasilenia (powiększenia) kapitałów własnych, np. zapasowego, rezerwowego, na celowe fundusze spółki, z których w przyszłości może być wypłacona dywidenda⁴,

c) podwyższenie kapitału zakładowego,

d) wypłaty nagród (tzw. tantiemy) dla rady nadzorczej, zarządu lub, wypłaty nagród z zysku i pokrycie przypadających od nich składek ZUS, zasilenie zakładowego funduszu świadczeń socjalnych i innych funduszy dla załogi,

e) inne cele, np. darowizny, cele dobroczynne.

W przypadku b) i c) zysk netto w całości lub części pozostaje w firmie, w przypadkach a), d) i e) jest wyprowadzany na zewnątrz. Dlatego zarząd spółki proponując podział zysku, powinien brać pod uwagę szeroko rozumiany interes spółki, jej potrzeby i możliwości finansowe oraz wpływ wypłat na płynność, ustalić maksymalną kwotę możliwą do wypłaty (może być ona zarówno wyższa, jak i niższa od zysku netto wykazanego w ostatnim sprawozdaniu finansowym spółki), a następnie określić, w jakiej wysokości pozostawić zysk w spółce, a w jakiej wypłacić go w formie dywidendy, tantiem dla zarządu, rady nadzorczej, nagród dla załogi itp.

O sposobie i kierunkach podziału zysku netto decydują w zasadzie właściciele spółek, w formie odpowiedniej uchwały organu zatwierdzającego sprawozdanie finansowe spółki, którym jest zgromadzenie właścicieli. Wyłączyć zysk od podziału może jedynie zgromadzenie właścicieli, ale tylko w tym przypadku, gdy ma do tego wyraźne upoważnienie w umowie (statucie) spółki. Ogólny zapis umowy statutu spółki upoważniający zgromadzenie właścicieli do rozporządzania zyskiem do tego nie wystarcza (por. wyrok NSA z 5.04.2001 r. I SA/Po 826/00).

W spółkach zobowiązanych w myśl art. 64 ustawy⁵do poddania badaniu sprawozdania finansowego zatwierdzenie sprawozdania i podział zysku netto powinny być poprzedzone opinią biegłego rewidenta niezawierającą zastrzeżeń lub z zastrzeżeniem, wydaną na podstawie badania. Niedochowanie tego warunku, jak też wybór biegłego rewidenta przez nieuprawniony organ spółki, czyni dokonany podział zysku nieważnym z mocy prawa (art. 53 ust. 3 ustawy).

Kwota zysku netto wykazanego w sprawozdaniu finansowym, podlegająca podziałowi za rok obrotowy, może być na mocy uchwały zgromadzenia właścicieli podwyższona o całość lub część niepodzielnego zysku netto zatrzymanego z lat ubiegłych oraz o kwoty przeniesione z kapitałów zapasowego i rezerwowego, uprzednio utworzonych z zysku netto, o ile mogą być przeznaczone do podziału (art. 192 i 348 § 1 Ksh).

(…)

---

¹ Ustawa z 15.09.2000 r. Kodeks spółek handlowych (Dz. U. nr 94, poz. 1037 z późn. zm.).
² Ustawa z 15.02.1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (Dz. U. z 2000 r. nr 54, poz. 654 z późn. zm.).
³ Ustawa z 26.07.1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2000 r. nr 14, poz. 176 z późn. zm.).
⁴ Od tej części zysku netto spółka również nie płaci podatku i nie ustala wartości otrzymanych świadczeń od wspólników, bowiem nie nastąpił podział między nich zysku (por. wyrok NSA z 30.10.2001 r. I SA/Gd 565/00).
⁵ Ustawa z 29.09.1994 r. o rachunkowości (Dz. U. z 2002 r. nr 76, poz. 694 z późn. zm.).

---