Wycena operacji wyrażonych w walutach obcych - różnice kursowe

(fragment)

1. Transakcje w walutach obcych.........................................................................................

2. Kursy stosowane do wyceny walut obcych......................................................................

3. Wycena niektórych operacji w ciągu roku........................................................................

4. Księgowe rozliczanie różnic kursowych...........................................................................

5. Podatkowe rozliczanie różnic kursowych.........................................................................

6. Rozliczenie niektórych operacji gospodarczych wyrażonych w walucie obcej................

7. Walutowy rachunek bankowy............................................................................................

8. Rozrachunki na bazie waluty obcej....................................................................................

1. Transakcje w walutach obcych

1. W myśl ustawy z 27.07.2002 r. Prawo dewizowe (Dz. U. nr 141, poz. 1178 ze zm.) w Polsce obowiązuje zasada swobody obrotu dewizowego.

Oznacza ona, że należności/zobowiązania z tytułu transakcji dokonywanych w zgodzie z przepisami dewizowymi z kontrahentami zagranicznymi (nierezydentami¹) mogą być zarówno ustalane, jak i regulowane przez polskie jednostki (rezydentów²) w dowolnej walucie (także polskiej). Podobnie polskie jednostki mogą ustalać i przyjmować od nierezydentów, a także - jeżeli umowa tak stanowi - od rezydentów należności, zarówno w walutach obcych wymienialnych³, jak i w walucie polskiej. Od 24 stycznia 2009 r., tj. po nowelizacji kodeksu cywilnego przyjętej w brzmieniu ustalonym w ustawie z 23.10.2008 r. o zmianie ustawy Kodeks cywilny oraz ustawy Prawo dewizowe przestała bowiem obowiązywać zasada walutowości określona uprzednio w art. 358 Kc. (Artykuł ten w poprzednim brzmieniu stanowił, iż z zastrzeżeniem wyjątków przewidzianych ustawą, zobowiązania pieniężne na obszarze Polski mogą być wyrażone tylko w pieniądzu polskim). Z aktualnego brzmienia art. 358 Kc wynika dopuszczalność wyrażania każdego zobowiązania także w walucie obcej. Nie obowiązuje też przepis art. 9 pkt 15 prawa dewizowego ograniczający dokonywanie w kraju rozliczeń między rezydentami w walutach obcych. Obecnie każda jednostka (osoba prawna, osoba fizyczna) działająca na terenie Polski ma prawo wyrażania i rozliczania w walucie obcej rozrachunków, wynikających nie tylko z transakcji przeprowadzanych z nierezydentami, ale także z innymi polskimi podmiotami (rezydentami).

Jeżeli zatem z warunków umowy zawartej między kontrahentami krajowymi (rezydentami) wynika, że cena za przeprowadzoną transakcję została określona w walucie obcej, ale nie uzgodniono, w jakiej walucie powinna nastąpić zapłata, wówczas kontrahent polski (rezydent) reguluje zobowiązanie – po przeliczeniu na złote - w walucie polskiej. W przypadku natomiast gdy w umowie określono cenę transakcji w walucie obcej i uzgodniono, że zapłata nastąpi również w walucie obcej, to kontrahent polski jest obowiązany dokonać zapłaty w walucie obcej.

W następstwie dokonywania z zagranicą (z reguły) lub w kraju (jeżeli przewiduje to umowa stron) transakcji wyrażonych w walutach obcych jednostki mogą posiadać różnego rodzaju aktywa i zobowiązania opiewające na waluty obce.

Tymczasem księgi rachunkowe prowadzi się, a sprawozdania finansowe sporządza – jak wiadomo – w złotych (por. art. 9 art. 21 ust. 3 i art. 45 ust. 5 ustawy). Na skutek tego posiadane przez jednostki aktywa i zobowiązania wyrażone (denominowane) lub także płatne w walucie obcej wymagają dla ich ujęcia w księgach i wykazania w sprawozdaniu finansowym przeliczenia na złote. Następuje to za pomocą kursów walut obcych służących do ich przeliczenia na złote. Pozwala to wprowadzać do ksiąg a następnie rozliczyć - mimo że opiewają na waluty obce - transakcje przychodu (zakupu, zapłaty) lub rozchodu (sprzedaży, zapłaty) oraz wyceniać do bilansu związane z tymi transakcjami aktywa i zobowiązania w złotych. Warunkiem jednak poprawnego ujęcia takich transakcji w księgach jest zastosowanie do przeliczeń właściwego na dzień transakcji kursu waluty, określającego relacje złotego do tej waluty na ten dzień.

W miarę upływu czasu, na skutek wzrostu lub spadku wartości złotego w stosunku do walut obcych, kursy te ulegają zmianom, co powoduje zmianę wartości złotowej aktywów i zobowiązań wyrażonych w walucie obcej, mimo że kwota, na którą one opiewają w danej walucie obcej, pozostaje taka sama. Inną przyczyną zmian jest stosowanie przez banki i kantory odmiennego kursu do sprzedawanych przez nie walut (wyższego kursu sprzedaży) a innego do odkupywanych walut (niższego kursu kupna).

Różnice między ustaloną według poprzedniego kursu a nową, ustaloną według aktualnego kursu, wartością złotową aktywów i zobowiązań wyrażonych w walucie obcej nazywane są różnicami kursowymi. Ujawniają się one najczęściej w momencie spieniężenia wyrażonego w walucie obcej aktywu lub zobowiązania bądź aktualizacji ich wyceny na określony dzień, np. na dzień bilansowy.

2. Transakcje z kontrahentami zagranicznymi, jak np. wewnątrzwspólnotowe, dokonywane w ramach UE, dostawy wyrobów i towarów (WDT) lub nabycia materiałów, towarów, środków trwałych itp. (WNT), sprzedaż na eksport i zakup towarów z importu, a zatem do lub z innych państw niż UE, sprzedaż za granicę lub zakup z zagranicy usług, wniesienie aportu przez wspólnika zagranicznego czy zaciągnięcie pożyczki u kontrahenta zagranicznego bądź niektórych, tzw. dewizowych kredytów w polskim lub zagranicznym banku, następują z reguły w walutach obcych. Stąd też należność – w przypadku sprzedaży lub zobowiązanie - w razie zakupu lub zaciągnięcia kredytu bądź pożyczki, wymaga zapłaty w walucie obcej. Może to też dotyczyć rozrachunków krajowych, jeżeli umowy to przewidują. Ustawa w art. 30 reguluje szczegółowo zasady przeliczania na złote polskie wyrażonych w walutach obcych przychodów, zakupów często stających się z chwilą rozchodu na zewnątrz lub zużycia kosztami oraz powstających drugostronnie w wyniku tych transakcji aktywów i zobowiązań, a także ich zapłaty, jak i zasady stosowania do przeliczeń na złote odpowiednich kursów walut oraz sposób rozliczania różnic kursowych, powstałych w wyniku zapłaty lub aktualizacji wyrażonych w walutach obcych aktywów i zobowiązań.

(…)

---

¹ Nierezydentami są osoby fizyczne mające miejsce zamieszkania za granicą oraz osoby prawne i inne podmioty mające siedzibę za granicą, posiadające zdolność zaciągania zobowiązań i nabywania praw we własnym imieniu; nierezydentami są również znajdujące się za granicą oddziały, przedstawicielstwa i przedsiębiorstwa utworzone przez rezydentów.
² Rezydentami są osoby fizyczne mające miejsce zamieszkania w Polsce, oraz osoby prawne i inne podmioty mające siedzibę w Polsce, posiadające zdolność zaciągania zobowiązań i nabywania praw we własnym imieniu; rezydentami są również znajdujące się w Polsce oddziały, przedstawicielstwa i przedsiębiorstwa utworzone przez nierezydentów.
³ Wykaz walut wymienialnych w rozumieniu prawa dewizowego ogłasza Prezes NBP w Monitorze Polskim.

---