Księgowi polscy w przeddzień wybuchu wojny

(fragment)

70 rocznica wybuchu II wojny światowej stanowi dogodną okazję do przeglądu artykułów zamieszczonych w 1939 r., a więc w ostatnich miesiącach przed okupacją naszego kraju w CZASOPIŚMIE KSIĘGOWYCH W POLSCE.

We wstępie do numeru styczniowego z 1939 r. Redakcja CZASOPISMA określa status miesięcznika jako naukowo-zawodowego, apelując do wszystkich Oddziałów Związku o udział w zapełnianiu jego łamów: „Czasopismo powinno stać się wyrazem myśli zawodowej członków Związku, emanacją ich erudycji, przywiązania do zawodu i projektów, prowadzących do postępu, a wówczas będzie zaszczytnym biletem wizytowym jego pracy społecznej, nie tylko dla samych księgowych, lecz i dla całego życia gospodarczego. Wobec stworzenia dziewięciu samodzielnych ośrodków pracy związkowej nie możemy pozostawić nadal całego ciężaru spełnienia powyższych zadań na barkach jednego tylko Oddziału Warszawskiego, który wykonywał dotychczas całość prac autorskich, redaktorskich i wydawniczych”.

Na tym tle chcielibyśmy przypomnieć najważniejsze wypowiedzi, fakty, wydarzenia z życia związkowego księgowych w 1939 r.

I. Księgowość i sprawozdawczość

W artykule pt. „Dziesiątkowy system kontowy” zamieszczonym w nr. 2/39 Rafał Jarecki stwierdza, że informacje księgowe, wynikające z rocznego bilansu, są spóźnione i nieprzydatne dla bieżącej polityki gospodarczej przedsiębiorstwa. Pomoc w tym zakresie przynosi „dziesiątkowy lub setny” system kontowy, nazywany tak dlatego, że „rozróżniamy w nim 10 klas kont, oznaczonych cyframi od 0-9”. System ten „może być dostosowany do każdego rodzaju przedsiębiorstwa (...)”. Dla przykładu zamieszczono plan kont przeznaczony dla przedsiębiorstwa przemysłowego, który oparty jest na następującej klasyfikacji:

Klasa 0 - konta nieruchome (środki trwałe, kapitały)

1 – konta finansowe (środki pieniężne , papiery wartościowe)

2 – robocizna i materiały (zapasy)

3 – rodzaje kosztów

4 – rozliczeniowe

5 – fabrykacji (produkcji)

6 – konta wytworów gotowych

8 – koszty szczególne (zarządu, sprzedaży)

9 – konta zamknięć.

W dalszym ciągu artykułu Autor podaje konta szczegółowe w poszczególnych klasach i informacje o przebiegu księgowań.

W numerze 5/39 dr Jan Dzięgielewski w artykule pt. „Wytyczne konstrukcji bilansu” pisze, że sporządzanie bilansów „(...) nabrało specjalnego znaczenia ze względu na konieczność posiadania odpowiednich wiadomości o przedsiębiorstwie przez: 1) właścicieli-akcjonariuszów, 2) zarząd przedsiębiorstwa, 3) państwo” oraz że analityczność i przejrzystość tego sprawozdania „(...) nie zawsze odpowiada zarządowi przedsiębiorstwa, który w wielu wypadkach pragnąłby przedstawić w bilansie niektóre pozycje ogólnikowo, ukryć pewne dane przed konkurencją, czy też nawet przed akcjonariuszami, którzy domagają się przede wszystkim dywidendy, nie biorąc pod uwagę dobra i rozwoju przedsiębiorstwa na przyszłość. Krytykują oni zarząd, zwłaszcza za tworzenie wszelkiego rodzaju rezerw (...). Wreszcie trzeci czynnik, który interesuje się bilansami przedsiębiorstw, zwłaszcza w czasach ostatnich, to państwo, które chce z jednej strony wziąć w opiekę posiadaczy drobniejszych udziałów, z drugiej – zabezpieczyć swój interes”. Autor przytacza opinię wielu specjalistów polskich i zagranicznych w sprawie postulowanej postaci bilansu.

2. Rewizja i rewidenci

Na łamach CZASOPISMA stale reprezentowana była problematyka rewizji finansowej, czytania bilansów i wykorzystywania danych z księgowości przez kierownictwo przedsiębiorstw. W numerze 1/39 Adam Tytz krytycznie omawia problemy badania ksiąg handlowych dla celów skarbowych, ponieważ badanie to „(...) przeprowadza się niejednokrotnie z pominięciem momentu rzetelności płatnika. Rewidujący ograniczają się nieraz tylko do porównania zeznania przedsiębiorcy z obrotem względnie z wynikiem ujawnionym w księgach i nie badają całokształtu działalności przedsiębiorstwa, a nawet pomijają szereg dowodów oraz księgi zasadnicze i pomocnicze zaoferowane przez płatnika, celem wyświetlenia napotykanych w toku rewizji wątpliwości”. Dalej podaje liczne inne wymogi, służące stwierdzeniu prawidłowości ksiąg, a w tym: „Po myśli art. 53 § 4 kodeksu handlowego nie wolno treści pierwotnej wymazywać lub w inny sposób czynić nieczytelną, poprawki powinny być dokonywane w taki sposób, aby tekst pierwotny można było odczytać”.

(…)

3. Informacje prawne (…)

4. Działalność Związku Księgowych w 1939 r. (…)

5. Doświadczenia zagraniczne (…)

6. W kręgu wspomnień (…)

---