Joanna Dadacz[1]

Ustawa o biegłych rewidentach i ich samorządzie, firmach audytorskich oraz o nadzorze publicznym 

(fragment) 

1.      Co przewiduje Dyrektywa

Skandale finansowe, które miały miejsce w Stanach Zjednoczonych i Unii Europejskiej, zachwiały zaufaniem do danych finansowych, powodując straty na ogromną skalę; wykazały one zarazem dowodnie, jak wielkie jest znaczenie rewizji finansowej jako ważnego czynnika zapewniającego wiarygodność sprawozdań finansowych spółek.

Powtarzalność skandali wskazała zarazem na potrzebę podjęcia przez Unię Europejską inicjatywy, zmierzającej do wzmocnienia rewizji finansowej we Wspólnocie, zwłaszcza dzięki zdefiniowaniu umiejętności i odpowiedzialności biegłego rewidenta, zapewnieniu jego niezależności i przestrzegania przez niego zasad etyki zawodowej, jak również zobowiązaniu firm audytorskich do wprowadzenia wewnętrznego systemu zapewnienia jakości rewizji finansowej, a zarazem ustanowienia zewnętrznego, publicznego nadzoru nad profesją. Biorąc pod uwagę postępującą globalizację, czego przejawem jest m.in. notowanie spółek z jednego państwa na giełdach innych państw, czy obejmowanie skonsolidowanym sprawozdaniem finansowym grupy kapitałowej, mającej siedzibę w jednym państwie spółek z innych państw, niezbędna jest jednocześnie „globalizacja” nadzoru publicznego, dzięki wzmocnieniu współpracy międzynarodowej pomiędzy organami nadzoru publicznego z państw UE, jak również z państw trzecich, nie należących do UE. Jest to tym bardziej ważne, że w okresie obecnego spowolnienia gospodarczego pożądana jest szybka wymiana informacji w celu pilnego podjęcia środków zaradczych.

Efektem realizacji tej inicjatywy UE było przyjęcie przez Parlament Europejski i Radę Dyrektywy 2006/43/WE[2] z 17.05.2006 r. w sprawie ustawowych badań rocznych sprawozdań finansowych i skonsolidowanych sprawozdań finansowych, zmieniającej dyrektywy Rady 78/660/EWG i 83/349/EWG oraz uchylającej Dyrektywę Rady 84/253/EWG.

Z przepisów wprowadzających do Dyrektywy (tzw. przesłanek) wynika, że Komisja Europejska kierowała się, tworząc jej przepisy następującymi założeniami.

1. Nieodzowna jest weryfikacja wymagań stawianych osobowości i fachowości biegłego rewidenta, aby zapewnić posiadanie przez biegłych jednakowego w UE poziomu, odpowiednio sprawdzonej, profesjonalnej wiedzy i umiejętności, przestrzegania przez nich najwyższych standardów etycznych, zasad poufności, tajemnicy zawodowej, dokonywania badań sprawozdań finansowych w oparciu o jednolite w Unii, wysokiej jakości standardy przeprowadzania rewizji finansowej (mają nimi być międzynarodowe standardy rewizji finansowej).
2. Umocnienia wymaga niezależność biegłego rewidenta i przejrzystość jego działania, z czym w parze idą określenie (zdefiniowanie) niezależności, ograniczenie możliwości odwołania biegłego rewidenta jedynie do przypadku zaistnienia zasadnych podstaw ku temu i to pod warunkiem poinformowania o tym organu nadzoru publicznego, wprowadzenie w przypadku niektórych badań obowiązku rotacji biegłego rewidenta/firmy audytorskiej i jednocześnie wzmocnienie i jednoznaczne określenie odpowiedzialności biegłego rewidenta za badanie sprawozdania finansowego, w tym skonsolidowanego, z czym wiąże się odpowiedzialność za szkody finansowe spowodowane brakiem należytej staranności podczas badania sprawozdania. Łączy się z tym możliwość ubezpieczenia się biegłych rewidentów/firmy audytorskie od odpowiedzialności zawodowej.
3. Konieczne jest zbudowanie skutecznego systemu (organu) nadzoru publicznego nad działalnością zarówno biegłych rewidentów, jak i zatrudniających ich firm audytorskich, kontrolującego m.in. działania systemu zapewnienia jakości badania w firmach audytorskich oraz – wobec globalizacji – stworzenie dobrej, skutecznej współpracy pomiędzy organami nadzoru publicznego z różnych państw, w tym państw trzecich.
4. Stosowanie nowych zasad ma wzmacniać system sankcji i dochodzeń. Wprowadza się obowiązkową rejestrację biegłych rewidentów/firm audytorskich, co pozwoli poddać ich regularnym kontrolom jakości oraz skutecznemu systemowi dochodzeń i sankcji, służącemu zapobieganiu i poprawianiu niewłaściwie przeprowadzonych badań sprawozdań finansowych.
5. Zasadne jest roztoczenie szczególnej pieczy nad tzw. jednostkami zainteresowania publicznego; powinny one wzmocnić samokontrolę, dzięki powołaniu w nich Komitetu audytu i usprawnieniu systemu kontroli wewnętrznej, a zarazem być poddane badaniom przez biegłych rewidentów podlegających szczególnie uważnemu nadzorowi.

W myśl Dyrektywy państwa członkowskie powinny były przyjąć i opublikować do 29 czerwca 2008 r. przepisy krajowe, zgodne z wymogami Dyrektywy.

Wprowadzenie tych zasad (przepisów) Dyrektywy do polskiego systemu prawnego nastąpi drogą wydania ustawy o biegłych rewidentach i ich samorządzie, firmach audytorskich oraz o nadzorze publicznym[3]. Projekt tej ustawy jest w chwili obecnej przedmiotem prac Sejmu i przewiduje on zastosowanie rozwiązań opisanych w dalszej części artykułu.

(…)

2. Osobowość i fachowość biegłego rewidenta

3. Niezależność i przejrzystość

4. Nadzór nad działalnością biegłych rewidentów i firm audytorskich

5. Sankcje

6. Komitet audytu

7. Zakończenie

[1] Dyrektor Departamentu Rachunkowości w Ministerstwie Finansów.

[2] Zwaną dalej Dyrektywą.

[3] Zwany dalej „projektem ustawy”.