DARIUSZ WĘDZKI

 Ocena zagrożenia kontynuacji działalności

 (fragment)

Czekający nas trudny okres dla gospodarki stanowić będzie sprawdzian kondycji i umiejętności przetrwania wielu słabszych ekonomicznie jednostek. Od jednostek tych oczekuje się, że uczciwie poinformują otoczenie o ewentualnych poważnych zagrożeniach dla możliwości kontynuowania przez nie działalności. Z kolei biegli rewidenci, badający sprawozdania finansowe takich jednostek, mają obowiązek sprawdzić, czy jednostki te rzeczywiście poinformowały o poważnych zagrożeniach dla kontynuowania przez nie działalności, a dalej ocenić, czy podjęte przeciwdziałania rokują wyjście z kłopotów.

Stawia to przed biegłymi rewidentami bardzo trudne i odpowiedzialne zadania. Jak się z nich wywiązać mówi Norma nr 1 wykonywania zawodu, MSRF 570, a także zamieszczony poniżej artykuł prof. dr hab. D. Wędzkiego oraz artykuł dra, T. Strąka opublikowany w „Rachunkowości” nr 11/2008.

Ze swej strony chcielibyśmy przypomnieć, że wskaźniki charakteryzują pewien stan, niekiedy bardzo niepomyślny, nie zawsze jednak beznadziejny. Dlatego istotne jest pełne rozpoznanie tego stanu, stwierdzenie, co stanowi skutek a co przyczynę, co jest pierwotne a co wtórne, a dalej czy jednostka wypracowała odpowiedni, konkretny, realistyczny, a więc wykonalny plan sanacji, którego realizacja może odwrócić grożące jej niebezpieczeństwa, a dalej czy plan ten jest wdrażany i z jakim rezultatem.

Rozpoznanie pierwotnych, węzłowych przyczyn poważnych zagrożeń i ocena planu przeciwdziałania zagrożeniom (lub brak takiego planu) stanowi ważną przesłankę oceny aktualnego położenia jednostki, uzupełniającą wnioski płynące z analizy wskaźników i innych objawów.

                                                                                                          Redakcja

 Istota i zakres oceny zdolności do kontynuacji działalności

Ocena możliwości – lub nie – kontynuowania działalności przez przedsiębiorstwo stanowi podstawowy wyznacznik sposobu wyceny jego aktywów i zobowiązań. Wyrazem tego jest umiejscowienie zasady kontynuacji zarówno w IV Dyrektywie UE (art. 31 ust. 1 pkt a) i opartej na niej polskiej ustawie o rachunkowości (art. 5 ust. 2)[1], jak i założeniach koncepcyjnych MSR (pkt 23) w tzw. nadrzędnych zasadach rachunkowości. W myśl tych zasad sprawozdanie finansowe sporządza się w oparciu o założenie, że przedsiębiorstwo jest w stanie kontynuować działalność i będzie ją kontynuować w dającej się przewidzieć przyszłości. Przyjmuje się zatem, że przedsiębiorstwo nie zamierza, ani też nie jest zmuszone do jej zaniechania, ani nawet do istotnego jej ograniczenia. W przeciwnym razie sprawozdanie ma być sporządzone według innych zasad.  IV Dyrektywa i MSR nie mówią, jakie to mają być zasady. Kodeks spółek handlowych (art. 281 § 3, art. 467 § 3) – w odniesieniu do likwidacji – mówi o cenie zbywczej, a więc sprzedaży, gdy natomiast ustawa o rachunkowości (art. 29) mówi o cenie sprzedaży netto, a więc cenie sprzedaży pomniejszonej o wszelkie koszty niezbędne do tego, aby sprzedaż doszła do skutku. Prawo upadłościowe i naprawcze pomija sprawę wyceny objętych nim jednostek milczeniem. W przypadku zobowiązań, podobnie jak w razie kontynuacji działalności, ich wycena następuje w kwocie wymaganej zapłaty. Nie może to być kwota zdyskontowana.

Ze zrozumiałych względów biegły rewident, badając sprawozdanie finansowe, musi sprawdzić, czy ocena kierownictwa o możliwości kontynuowania przez przedsiębiorstwo działalności jest prawdziwe. Wymaga to rozpatrzenia deklaracji kierownika jednostki o możliwości kontynuowania działalności, zawartej we wprowadzeniu do sprawozdania finansowego, oraz realnych przesłanek i planów leżących u podstaw tej deklaracji. Ogólne wskazówki co do tego czym ma się kierować biegły rewident formułując opinię o trafności oceny możliwości lub zagrożeniu kontynuacji działalności przez przedsiębiorstwo zawiera Norma Wykonywania Zawodu Biegłego Rewidenta nr 1, Ogólne zasady badania sprawozdań finansowych, punkt 48[2]. Wskazuje się w niej m.in., iż za zagrożenie kontynuacji działalności przez przedsiębiorstwo, uznaje się tylko poważne zagrożenie rozciągające się na okres przynajmniej 12 miesięcy od dnia bilansowego. Zwraca się też uwagę (pkt 64), że opinia biegłego rewidenta o sprawozdaniu finansowym, w tym o zagrożeniu możliwości kontynuowania działalności, nie jest prostym odzwierciedleniem wyników badania poszczególnych zagadnień kształtujących sytuację finansową przedsiębiorstwa, ale rezultatem nadania przez biegłego rewidenta wagi tym zagadnieniom z punktu widzenia całego sprawozdania.

Norma nr 1 dostarcza tylko ogólnych wskazówek i daje ograniczone narzędzia do formułowania opinii biegłego rewidenta, choć wymienia szereg przesłanek zagrożenia dla kontynuacji działalności, jak np.:

• znaczne trudności finansowe (brak płynności, wypowiedzenie umów kredytowych),
• znaczne straty za lata poprzednie i rok bieżący,
• utrata podstawowego rynku, licencji, głównego dostawcy,
• toczące się przeciwko przedsiębiorstwu postępowanie sądowe lub administracyjne, które w przypadku niekorzystnego rozstrzygnięcia spowoduje powstanie zobowiązań, jakich przedsiębiorstwo nie zdoła zaspokoić.

(…)

 Postać i podstawa oceny zdolności przedsiębiorstwa do kontynuowania działalności

Wskaźniki finansowe przydatne do oceny zdolności do kontynuacji działalności

Uproszczone metody oceny możliwości kontynuowania działalności

[1] Ustawa o rachunkowości z 29.09.1994 r. (tekst jednolity – Dz. U. z 2002 r. nr 76, poz. 694 z późn. zm.).

[2] Norma nr 1, Krajowa Rada Biegłych Rewidentów, 2003, nr 53.