ZDZISŁAW FEDAK

Obowiązkiem jednostki, w myśl art. 4 ust. 1 ustawy o rachunkowości (dalej uor), jest rzetelne i jasne, zgodne z wiążącymi ją zasadami (polityką) rachunkowości przedstawienie w księgach rachunkowych i sprawozdaniu finansowym swojej sytuacji majątkowej, finansowej i wyniku finansowego.

Sytuację majątkową jednostki określa wartość i struktura poszczególnych grup (kategorii) jej aktywów, a więc wiarygodnie wycenionych zasobów, które:
- przyniosą w przyszłości korzyści ekonomiczne, czyli - mówiąc prościej - ich wartość zostanie bezpośrednio lub pośrednio co najmniej odzyskana, przy czym
- korzyści te uzyska jednostka dzięki sprawowaniu nad nimi kontroli, wynikającej z prawa własności lub innych tytułów, jak np. umów o leasing finansowy.

Aktywa, i to zarówno służące celom operacyjnym jak i inwestycyjnym, pozostające na dzień bilansowy pod kontrolą jednostki, wykazuje się w księgach rachunkowych i sprawozdaniu finansowym w wartości, w której wprowadzono je uprzednio do ksiąg - chyba że nastąpiła utrata tej wartości, co wymaga odpowiedniego uwzględnienia, niezależnie od tego jak wpłynie to na wynik finansowy i rozliczenia podatkowe (art. 7 ust. 1 uor).

Wyjątkiem od zasady wykazywania na dzień bilansowy aktywów w wartości, w której wprowadzono je uprzednio do ksiąg, jest uwzględnianie przy wycenie na dzień bilansowy:
- normalnego zużycia środków trwałych, inwestycji w nieruchomości oraz wartości niematerialnych i prawnych, jakie nastąpiło w toku ich użytkowania,
- aktualnych kursów należności lub instrumentów finansowych płatnych (denominowanych) w walucie obcej, oraz
- obowiązek (co dotyczy niektórych instrumentów finansowych posiadanych przez jednostki podlegające corocznemu badaniu) lub prawo (co dotyczy inwestycji w nieruchomości) wyceny tych aktywów w aktualnej cenie rynkowej lub inaczej ustalonej wartości godziwej, z odniesieniem różnicy z wyceny zarówno dodatniej (wzrost wartości), jak i ujemnej (ubytek wartości) na wynik finansowy.

Skutkiem wymogu uwzględniania przy wycenie aktywów do bilansu ewentualnej utraty przez nie wartości, w której figurują w księgach, jest wspomniana już konieczność weryfikacji tej wartości, celem upewnienia się, że jest ona realna, a zatem "że się zwróci". Jest to zasada tzw. ostrożnej wyceny, polegająca - oprócz tworzenia rezerw - na wyprzedzającej korekcie wartości księgowej aktywów, dokonywanej po stwierdzeniu utraty przez nie w całości lub części ich wartości. Korekta taka pozwala uniknąć strat przy wycofaniu z użytkowania, sprzedaży bądź spieniężeniu tych aktywów i chroni przed wykazywaniem w bilansie majątku w za wysokiej wartości.

Przy weryfikacji wartości księgowej aktywów, a mówiąc inaczej badaniu czy nie utraciły one wartości, kryterium oceny stanowi ich wartość odzyskiwalna (ta która się zwróci), którą jest (por. art. 7 ust. 1 uor):
- w przypadku przeznaczonych do realizacji (sprzedaży, zamiany, spieniężenia) aktywów, jak np. towarów, wyrobów gotowych, należności, niektórych papierów wartościowych, a także zakwalifikowanych do sprzedaży środków trwałych, inwestycji w nieruchomości, praw - ich wartość handlowa netto (a),
- w przypadku przeznaczonych do zużycia aktywów, jak np. materiały, produkcja niezakończona lub użytkowania (korzystania z nich przez czas dłuższy niż rok), co dotyczy np. środków trwałych, inwestycji w nieruchomości, wartości niematerialnych i prawnych, a niekiedy akcji i udziałów w jednostkach podporządkowanych - ich wartość użytkowa (b).

Wartość handlową netto (a) wyznacza pochodząca z rynku cena sprzedaży (zamiany, spieniężenia) - pomniejszona o koszty niezbędne do tego, aby transakcja ta doszła do skutku - którą jednostka prawdopodobnie uzyska przy realizacji danego składnika aktywów.

(...)