ARTUR PIASZCZYK

Jednym z warunków korzystania przez polskie jednostki ze środków wspólnotowych, służących realizacji polityki strukturalnej i spójności, jest przeprowadzanie audytu systemów zarządzania tymi środkami i ich kontroli, które to systemy powinny ustanowić i wdrożyć wszystkie jednostki korzystające ze środków wspólnotowych.

Dlatego w artykule przedstawiono zarówno wymogi stawiane systemom zarządzania środkami funduszy i kontroli ich wykorzystania, włączając w to ewidencję i sprawozdawczość, jak i zagadnienia związane z ich audytem.

Zasady korzystania ze środków funduszy strukturalnych i funduszu spójności, z uwagi na dość znaczne podobieństwa, omówiono wspólnie. W tym miejscu wskażemy jednak na podstawowe różnice między tymi funduszami.

Otóż fundusz spójności tym różni się od funduszy strukturalnych, że:

1. po pierwsze - finansowanie dotyczy całych państw, a nie regionów, jak to ma miejsce w przypadku funduszy strukturalnych;

2. po drugie - w ramach funduszu spójności można finansować wyłącznie (finansowanie przedmiotowe):
- projekty, których wartość przekracza 10 milionów euro,
- technicznie lub finansowo niezależne etapy projektu,
- grupy projektów powiązanych ze sobą widoczną strategią tworzących spójną całość;

3. po trzecie - stopa pomocy wspólnotowej udzielonej przez fundusz spójności wynosi 80-85% wydatków publicznych i jest wyższa, niż w przypadku funduszy strukturalnych (maksymalnie 75%);

4. po czwarte - różne są zasady dopuszczalności (kwalifikowalności) pokrycia kosztów z funduszu spójności i funduszy strukturalnych, jednak zagadnienia tego nie omawiamy w artykule, gdyż było ono przedmiotem odrębnego opracowania. Ograniczamy się do podania w tabeli nr 1 głównych różnic zachodzących w tym zakresie między obu funduszami;

5. po piąte - w przypadku funduszy strukturalnych obowiązek przeprowadzania przez Urzędy Kontroli Skarbowej kontroli kwalifikowanych dotyczy 5% wydatków, gdy natomiast w przypadku funduszu spójności - 15% wydatków.

Przy wykorzystaniu środków obu rodzajów funduszy, tj. strukturalnych i spójności mogą uczestniczyć:
a) instytucje odpowiedzialne za realizację projektów (instytucje wykonawcze),
b) podmioty realizujące projekty (beneficjenci),
c) organy lub instytucje odpowiedzialne za zaświadczanie deklaracji wydatków, na pokrycie których wnioskuje się wypłaty z funduszu (instytucje płatnicze),
d) organ odpowiedzialny za ogólne zarządzanie i koordynację działań funduszu w Polsce (instytucja zarządzająca),
e) publiczne lub prywatne instytucje lub służby działające w ramach kompetencji organów zarządzających lub wypłacających bądź wykonujących zadania w ich imieniu w stosunku do instytucji wykonawczej (instytucje pośredniczące).

Przedmiotem audytu wykorzystania środków z funduszy wspólnotowych są działania podejmowane na różnych szczeblach zarządzania tymi środkami. W opracowaniu omówiono zagadnienia ogólne, wspólne dla wszystkich szczebli zarządzania, choć działania podejmowane na każdym z tych szczebli mają swoją specyfikę, wpływającą na sposób badania. Stąd przedstawione dalej zasady stanowią ramy postępowania rewizyjnego, które każdorazowo trzeba uzupełniać o działania specyficzne dla danego badanego szczebla.

Warunkiem korzystania ze współfinansowania projektów ze środków wspólnotowych jest:
- wdrożenie odpowiedniego systemu zarządzania środkami i kontroli ich wykorzystania,
- zwrot wyłącznie wydatków rzeczywiście poniesionych, uznanych za kwalifikowane,
- wyodrębnienie w ewidencji i sprawozdawczości tych środków.

Inny warunek - to obowiązek poddania audytowi:
- systemu zarządzania środkami i kontroli ich wykorzystania - jest to audyt systemu,
- dopuszczalności wydatków - jest to audyt finansowy, mogący przybrać formę usługi poświadczającej, czyli certyfikowania wydatków kwalifikowanych.

Audyt może też obejmować łącznie system zarządzania i kontroli oraz dopuszczalność wydatków; jest to wtedy audyt systemu i finansów.

2. System zarządzania i kontroli (...)

3. Ewidencja i sprawozdawczość (...)

4. Audyt systemu (...)

5. Raportowanie ustaleń audytu (...)

6. Przykładowy raport z audytu (...)