BARBARA MUSZYŃSKA

"Zamknięty krąg"

(fragment)

Ustawa o rachunkowości (dalej ustawa) przewiduje w załączniku nr 1, dotyczącym innych jednostek niż banki i zakłady ubezpieczeń, możliwość wybrania przez te jednostki do stosowania jednego z dwu wariantów rachunku zysków i strat: kalkulacyjnego lub porównawczego.

Przy kalkulacyjnym wariancie rachunku zysków i strat w dziale dotyczącym działalności operacyjnej wykazuje się:
a. przychody ze sprzedaży produktów oraz towarów i materiałów;

b. koszty osiągnięcia przychodów ze sprzedaży produktów, towarów i materiałów w podziale na:
- koszt wytworzenia sprzedanych produktów,
- wartość (nabycia lub zakupu) sprzedanych towarów i materiałów,
- koszty sprzedaży,
- koszty ogólnego zarządu.

Koszty według rodzaju oraz koszt wytworzenia środków trwałych w budowie podaje się w informacji dodatkowej.

Przy porównawczym wariancie rachunku zysków i strat w dziale dotyczącym działalności operacyjnej wykazuje się:
a. przychody ze sprzedaży produktów oraz towarów i materiałów;

b. korektę przychodów o:
- zmianę stanu produktów (ą),
- koszt wytworzenia produktów na własne potrzeby (-);

c. jako koszt osiągnięcia przychodów;
- koszty według rodzaju w podziale na 7 pozycji,

d. wartość (nabycia lub zakupu) sprzedanych towarów i materiałów.

Pozostałe działy rachunku zysków i strat są dla obu wariantów identyczne.

Na temat zasad ewidencji kosztów oraz sposobu sporządzania i treści poszczególnych pozycji rachunku zysków i strat ustawa zawiera bardzo niewiele wyjaśnień, gdyż jedynie:
- definiuje koszt wytworzenia (art. 28 ust. 3),
- pozwala na wycenę produkcji w toku po koszcie innym niż pełny koszt wytworzenia (art. 34 ust. 1 pkt 2),
- wymienia koszt planowany lub normatywny jako możliwą podstawę wyceny produktów gotowych, produktów w toku i półfabrykatów (art. 34 ust. 2),
- określa zasady wyceny - odpowiadającego przychodom - kosztu wykonania niezakończonej usługi, objętej umową o okresie realizacji dłuższym niż 6 miesięcy, a wykonanej w istotnym stopniu na dzień bilansowy (art. 34a i 34b),
- wymienia ewidencję kosztów jako jeden z rodzajów ksiąg pomocniczych (art. 17 ust. 1 pkt 6).

Ustawa w sposób bezpośredni nie ustala też minimalnego wykazu kont księgi głównej. Za ogólną wytyczną w tej sprawie uważa się układ wzoru bilansu i rachunku zysków i strat zawarty w załączniku nr 1 do ustawy. Minister Finansów nie wykorzystał zawartego w ustawie (art. 83 ust. 1 pkt 6) upoważnienia do ustalenia wzorcowego planu układu dla jednostek innych niż banki i zakłady ubezpieczeń.

W tej sytuacji jedynie analiza wymienionych definicji oraz pozycji wykazywanych w bilansie i rachunku zysków i strat, załączonych do ustawy, pozwala na określenie pewnego minimalnego wykazu kont księgi głównej.

W praktyce gospodarczej jednostki stosują różnego rodzaju - nieobligatoryjne, ale mające wieloletnią tradycję (na ogół wywodzącą się z ongiś wiążących planów kont) - wykazy kont księgi głównej (art. 10 ust. 1 pkt 3a ustawy) oraz zasady ewidencji i rozliczenia kosztów.

Zważywszy dwa możliwe - istotnie różne - warianty rachunku zysków i strat (porównawczy i kalkulacyjny) i ich układ określony w ustawie, zastosowany przez daną jednostkę wykaz kont księgi głównej powinien by obsłużyć wybrany przez nią wariant rachunku zysków i strat oraz uwzględniać m.in. potrzeby kalkulacyjne, statystyczne i podatkowe.

(...)

---