PIOTR W. KISIEL

Przeprowadzanie, przez biegłego rewidenta lub audytora wewnętrznego zewnętrznego audytu, projektu współfinansowanego z funduszy strukturalnych stanowi istotną część systemu korzystania z funduszy unijnych i jeden z warunków niezbędnych do otrzymania pomocy z Brukseli. Tymczasem kwestie dotyczące sposobu planowania takiego audytu, jego przeprowadzania, a także raportowania o jego wynikach i ustaleniach są traktowane nieco po macoszemu. Dotychczas najwięcej uwagi poświęcano kwestiom warunkującym otrzymanie pomocy i właściwe zarządzanie środkami, a przede wszystkim uznaniu wydatków za kwalifikujące się do pokrycia w ramach projektu współfinansowanego przez UE oraz terminowości wypełniania przez beneficjenta środków pomocowych nałożonych na niego obowiązków. Niewątpliwie są to filary warunkujące właściwe wykorzystanie funduszy unijnych, jednak równie istotnym elementem systemu - wynikającym z przepisów prawa wspólnotowego oraz poszczególnych państw członkowskich - jest badanie (audyt) i certyfikowanie wykonania projektów wspartych z budżetu Wspólnot Europejskich.

Komisja Europejska (dalej Komisja), nie będąc w stanie sama dokonać kontroli właściwego wykorzystywania pomocy, przekazała większość swych kompetencji w tym zakresie państwom członkowskim. Praktycznie nie byłoby jednak ani możliwe, ani opłacalne przeprowadzanie audytu wszystkich działań wspieranych przez Unię, dlatego też przepisy określają, które z projektów muszą zostać poddane audytowi zewnętrznemu. Warto w związku z tym zastanowić się w jaki sposób należałoby przeprowadzać taki audyt, aby mógł on stanowić źródło racjonalnego zapewnienia, iż dany projekt (a ściślej: fundusze unijne zaangażowane w dany projekt) był (lub jest) w należyty sposób zarządzany i pozwolić osiągnąć zamierzony rezultat, zgodny z celami postawionymi przez Wspólnotę.

Fundusze unijne i reguły korzystania z nich

Fundusze strukturalne - to zasoby finansowe UE, z których udzielana jest pomoc w restrukturyzacji i modernizacji gospodarki (poprawie struktury) krajów członkowskich drogą interwencji w kluczowych sektorach i regionach. Składają się na nie:
- Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego (EFRR),
- Europejski Fundusz Społeczny (EFS),
- Europejski Fundusz Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFOiGR) oraz
- Finansowy Instrument Wspierania Rybołówstwa (FIWR).

Piątym z kluczowych funduszy pomocowych jest Fundusz Spójności (FS), niebędący "klasycznym" funduszem strukturalnym z uwagi na jego ogólnokrajowy charakter (w przeciwieństwie do funduszy strukturalnych, będących z założenia instrumentami regionalnymi).

Zasady działania wszystkich pięciu funduszy są jednak podobne.

Generalnym celem polityki strukturalnej UE jest zapewnienie wszechstronnego oraz harmonijnego rozwoju całej Unii i zwiększenie stopnia spójności gospodarczej i społecznej państw członkowskich. Potrzeba prowadzenia takiej polityki na szczeblu Wspólnoty jest konsekwencją dużego zróżnicowania stopnia rozwoju społecznego i gospodarczego poszczególnych państw członkowskich oraz istnienia jeszcze większych dysproporcji pomiędzy ich regionami. Dysproporcje te mają często charakter strukturalny, wynikający m.in. z peryferyjnego położenia regionu, niesprzyjających warunków klimatycznych i geograficznych, niekorzystnej struktury gospodarki (dominacja rolnictwa, przemysłów schyłkowych), niedostatecznie rozwiniętej infrastruktury, niskiego poziomu kwalifikacji zawodowych ludności.

Podstawą prawną polityki strukturalnej UE są zapisy Traktu o Ustanowieniu Wspólnoty Europejskiej, zakładające m.in. wzmocnienie spójności ekonomicznej i społecznej w ramach tej organizacji. Ma to sprzyjać osiągnięciu takich podstawowych celów działania Wspólnot Europejskich, jak:
- harmonijny i zrównoważony rozwój działalności gospodarczej,
- wysoki poziom zatrudnienia i ochrony socjalnej,
- równość szans,
- zrównoważony i bezinflacyjny wzrost gospodarczy,
- wysoki poziom konkurencyjności i konwergencji gospodarek,
- wysoki poziom ochrony i jakości środowiska naturalnego,
- podnoszenie poziomu życia,
- gospodarcza i społeczna spójność i solidarność między państwami członkowskimi.

System funduszy strukturalnych UE oraz korzystania z nich przez państwa członkowskie opiera się na sześciu podstawowych zasadach.

(...)

Ogólne zasady kwalifikowania wydatków do pokrycia ze środków UE (...)

Audyt projektu współfinansowanego (...)

Wybór audytora (...)

Termin przeprowadzenia audytu (...)

Zakres audytu (...)

Przebieg audytu (...)

Sprawozdanie z audytu (...)

Opinia (...)