KAZIMIERZ ZADROŻNY, ANNA WRZOSEK

W ostatnich latach zarówno w świecie jak i Polsce podjęta została dyskusja nad kształtem rachunkowości małych i średnich przedsiębiorstw. Coraz powszechniej uzyskuje bowiem prawa obywatelstwa pogląd, że nie jest potrzebne małej i średniej jednostce - a zarazem zbyt dla niej kosztowne - stosowanie takich samych rozwiązań w zakresie księgowości i sprawozdawczości, jakie wiążą duże spółki kapitałowe. Wynika to ze specyfiki mniejszych przedsiębiorstw, a w szczególności z:
- udziału właścicieli w bezpośrednim kierowaniu przedsiębiorstwem, co daje im dużą wiedzę o przedsiębiorstwie i zapewnia skuteczną kontrolę wewnętrzną; tym samym część funkcji rachunkowości staje się zbędna,
- nastawienia na zaspokajanie przez rachunkowość przede wszystkim wymogów podatkowych,
- oszczędnego działania, co m.in. oznacza, że rachunkowość powinna tylko to robić, co zdaniem właścicieli jest potrzebne.

Zważywszy że w świecie dominują liczebnie przedsiębiorstwa małe i średnie, także Rada Międzynarodowych Standardów Rachunkowości (IASB), wydawca Międzynarodowych Standardów Rachunkowości (MSR), dostrzegł, że MSR nakierowane na sprawozdawczość finansową spółek notowanych na giełdzie nie odpowiadają ani oczekiwaniom, ani możliwościom małych i średnich przedsiębiorstw. Podjęła ona prace nad - na razie mało konkretnym - modelem rachunkowości dla małych i średnich przedsiębiorstw.

W artykule chcielibyśmy ograniczyć się do małych przedsiębiorstw, które w dalszych rozważaniach spróbujemy zdefiniować.

Do systemu rachunkowości małego przedsiębiorstwa możliwe są dwa podejścia:
1) stworzenie odrębnego systemu rachunkowości opartego na zasadach pojedynczej lub podwójnej księgowości (przykładem jest tu podatkowa księga przychodów i rozchodów; nie jesteśmy zwolennikami takiego rozwiązania),
2) przyznanie im szczególnych uprawnień w ramach ogólnie obowiązujących zasad (jesteśmy za tym wariantem).

Oba te rozwiązania powinny uwzględniać cechy charakterystyczne, funkcje oraz organizację rachunkowości małych przedsiębiorstw, przy czym ważnym, dodatkowym elementem jaki powinien być brany pod uwagę jest obsługa obowiązującego ich systemu podatkowego. Oczywiście proponowane rozwiązania nie powinny by pomijać dotychczasowego dorobku i praktyki tych przedsiębiorstw.

Celem artykułu jest przedstawienie wpływu, jaki wywierają specyficzne cechy małych jednostek na system rachunkowości oraz miejsca jakie w nich ona pełni, w oparciu o wyniki badań ankietowych przeprowadzonych w grupie małych przedsiębiorstw, biur rachunkowych obsługujących takie przedsiębiorstwa oraz doświadczeń autorów, uzyskanych przy sporządzaniu i badaniu sprawozdań finansowych małych jednostek.

2. Cechy charakterystyczne małego przedsiębiorstwa (...)

3. Kryteria wyodrębniania małego przedsiębiorstwa na potrzeby rachunkowości (...)

4. Wpływ specyficznych cech małych przedsiębiorstw na system ich rachunkowości (...)

5. Uproszczenia rachunkowości małych przedsiębiorstw dopuszczone ustawą o rachunkowości (...)

6. Stan rachunkowości małych przedsiębiorstw - wyniki badań ankietowych (...)

7. Podsumowanie (...)