STANISŁAW KOC

W bilansie - w myśl ustawy o rachunkowości (uor) - nie mogą być wykazywane należności z tytułu sprzedaży dostaw i usług:
- nieściągalne, jeżeli udokumentowano niemożność ich wyegzekwowanie,
- przedawnione, gdy po upływie przewidzianego prawem terminu dłużnik może się uchylić od spełnienia świadczenia,
- umorzone w rezultacie zwolnienia dłużnika przez wierzyciela z długu.

Uzasadnione jest to tym, że należności nieściągalne, przedawnione lub umorzone nie mają wartości gospodarczej, która powinna cechować aktywa. Nie zostaną one w przyszłości spieniężone, a zatem nie przyniosą jednostce korzyści ekonomicznych.

Należności nieściągalne, przedawnione i umorzone podlegają odpisaniu, w księgach rachunkowych najpóźniej przed ich zamknięciem, w ciężar pozostałych kosztów operacyjnych lub finansowych, zależnie od ich charakteru.

Natomiast "właściwe" należności powinny być wykazane w bilansie zgodnie z zasadą ostrożnej wyceny, w dającej się zainkasować wartości. Wymaga to, w miarę potrzeby, dokonania odpisów aktualizujących, obniżających całość lub część wartości nominalnej tych należności, których zapłata jest wątpliwa lub windykacja poważnie utrudniona i opóźniona (art. 35b i 35c uor).

Również w myśl przepisów ustaw o podatku dochodowym od osób prawnych (updop) i osób fizycznych (updof) można wyróżnić wierzytelności, a więc należności:
1) nieściągalne ("przepadłe"),
2) przedawnione i umorzone,
3) których nieściągalność można uznać za prawdopodobną (co wymaga udowodnienia, zwanego "uprawdopodobnieniem"), jednak ich zakres przedmiotowy jest węższy od należności wątpliwych w rozumieniu uor.

Przedawnienie lub umorzenie należności powoduje równolegle u dłużnika przedawnienie lub umorzenie zobowiązań z tych samych tytułów. Wymagają one u dłużnika odpisania na dobro pozostałych przychodów operacyjnych lub finansowych, zależnie od ich charakteru. Podatkowo są to przychody.

Cechą wspólną wierzytelności według prawa podatkowego jest to, że mogą one stanowić wyłącznie równowartość uzyskanego uprzednio przychodu, ale bez VAT i należnych odsetek zwłoki, a jeżeli wyrażone są w walucie obcej, to obowiązuje wycena według kursu z dnia powstania należności, bez jej późniejszego aktualizowania.

W znowelizowanej od 1 czerwca 2005 r. ustawie o VAT w art. 89 wprowadzono możliwość korekty podatku należnego z tytułu dostawy towarów lub świadczenia usług na terytorium kraju, w przypadku wierzytelności lub ich części odpisanych jako nieściągalne, stanowiących koszt uzyskania przychodów w rozumieniu updop i updof. Temat ten jednak pomijamy, gdyż stanie się on aktualny dopiero w przyszłości.

Wierzytelności nieściągalne (...)

Wierzytelności przedawnione i umorzone (...)

Uprawdopodobnienie nieściągalności wierzytelności (...)

Księgowe i podatkowe ujęcie odpisanych i objętych aktualizacją wierzytelności (...)

Odpisanie należności nieściągalnych (...)

Odpisanie należności przedawnionych (...)

Korekta odpisów aktualizujących (...)

Odpisanie zobowiązań przedawnionych i umorzonych (...)

Wybrane zagadnienia rozrachunków z tytułu sprzedaży (...)