RADOSŁAW IGNATOWSKI

Ratyfikowana przez Polskę w 1995 roku Ramowa konwencja Narodów Zjednoczonych w sprawie zmian klimatu, sporządzona w Nowym Jorku 9.05.1992 roku (Dz. U. z 1996 r. nr 53, poz. 239), jak również przyjęty przez UE, także w imieniu Polski, Decyzją jej Rady z dnia 25.04.2002 r. Protokół z Kioto z 11.12.1997 r. do Ramowej Konwencji zobowiązują organy państw, w tym Polski, do kontroli i redukcji emisji gazów cieplarnianych. Protokół zobowiązuje Polskę do zredukowania do końca 2012 r. emisji gazów cieplarnianych o 6% w stosunku do poziomu z 1988 roku. Redukcja w skali UE ma wynieść średnio 12% w stosunku do poziomu z 1990 roku). Wobec przystąpienie Polski do UE konieczne było dostosowania polskiego prawa do przyjętych w UE rozwiązań dotyczących ograniczania emisji gazów cieplarnianych i związanych z tym kwestii. Rozwiązania te polegają głównie na określeniu gałęzi przemysłu, powodujących największe emisje substancji szkodliwych oraz nakładanie na przedsiębiorstwa tych przemysłów obowiązku ograniczenia emisji gazów. Dla zachęcenia tych przedsiębiorstw do szybszego wykonania obowiązku redukcji emisji wprowadzono następujący mechanizm.

Przedsiębiorstwa za stosunkowo niską opłatę nabywają zredukowane prawa do emisji gazów w ciągu kilku lat - okresu rozliczeniowego. Wraz z emisją gazów prawa te wygasają. Jeżeli przedsiębiorstwo wyemituje mniej gazów aniżeli jest do tego uprawnione (np. wobec wcześniejszego wykonania odpowiednich inwestycji bądź zmniejszenia produkcji), to może ono swoje "wolne" prawa sprzedać. Może ono też sprzedać swoje prawa mimo niewykonania ciążącego na nim obowiązku redukcji emisji, tyle tylko że każda emisja gazów wymaga "pokrycia". O ile przedsiębiorstwo nie wywiąże się na czas z nałożonych na nie obowiązków w zakresie redukcji emisji, zabraknie mu praw do jej pokrycia i płaci wysokie kary za ponadplanową emisję gazów. Może ono jednak, zamiast kary, pokryć ponadplanową emisję gazów prawami nabytymi od innych jednostek. Zakup-sprzedaż (handel) prawami może następować bezpośrednio między emitentami gazów w Polsce, a także z innych państw UE oraz przy udziale jednostek pośredniczących w tym handlu. Tym samym prawa do emisji nabierają cech papierów wartościowych.

System limitowania praw do emisji gazów i handlu nimi składa się z systemu wspólnotowego i krajowych. Liczby emisji określa w Polsce plan krajowy, który po akceptacji Rządu ma postać rozporządzenia Rady Ministrów. Dla realizacji zasad systemu powołano Krajowy Rejestr Uprawnień do Emisji, który gromadzi dane o wielkościach dopuszczalnej emisji, przyznanych prawach do emisji oraz emisji rzeczywistej.

Punkt wyjścia działania systemu stanowi identyfikacja przedsiębiorstw i znajdujących się w nich instalacji emitujących gazy oraz kontrola rzeczywistej wielkości emisji prowadzona w ramach programów emisji gazów. W Polsce nastąpiło to w Krajowym Planie Rozdziału Uprawnień do Emisji CO2 z lipca 2004 roku, w którym ujęto ponad 800 przedsiębiorstw uprawnionych/zobligowanych do uczestniczenia w programie, dysponujących łącznie 945 instalacjami. Zweryfikowana lista, po jej zaaprobowaniu przez Komisję Europejską obejmuje obecnie 878 instalacji, którym dla okresu rozliczeniowego 2005-2007 przyznano łącznie 717 300 000 praw. Jednocześnie utworzono krajową rezerwę, obejmującą 2 316 540 praw. Przedsiębiorstwa objęte programem zobowiązane są do zapewnienia sobie - drogą zgłoszenia zapotrzebowania do Krajowego Administratora Systemu Handlu Uprawnieniami do Emisji i następnie odpłatnego nabycia - odpowiedniej liczby praw do emisji. W tym celu przedsiębiorstwo wnosi opłatę na rachunek bankowy Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w wysokości równej iloczynowi liczby praw do emisji przyznanych na pierwszy rok okresu rozliczeniowego i obowiązującej jednostkowej stawki opłaty za wprowadzenie gazów lub pyłów do powietrza.

W pierwszym okresie rozliczeniowym, który obejmuje lata 2005-2007 rozdzielono jedynie prawa do emisji dwutlenku węgla. Prawa do emisji pozostałych pyłów i gazów cieplarniane będą rozdzielone dopiero w następnym okresie rozliczeniowym 2008-2012.

Przedstawiony zarys działania "modelu praw" w praktyce nieco komplikuje się. I tak możliwe jest uzyskanie od organu właściwego do wydawania zezwoleń zgody na zwiększoną emisję, ale jedynie w ramach okresu rozliczeniowego. Warunkiem uzyskania takiej zgody jest zobowiązanie się przedsiębiorstwa do odpowiedniego zmniejszenia emisji lub do zakupu praw do emisji w następnym roku okresu rozliczeniowego. Jeżeli przedsiębiorstwo posiada na koniec okresu rozliczeniowego niewykorzystane prawa do emisji, to za zgodą właściwych organów może je przenieść w całości lub części na następny okres rozliczeniowy. W razie nieuzyskania zgody niewykorzystane prawa ulegają umorzeniu. (Jak wspomniano, umorzeniu ulega także część przyznanych praw, odpowiadająca liczbie rzeczywistej wielkości emisji z instalacji w danym roku). Prowadzące instalację przedsiębiorstwo, któremu przyznano prawa do emisji, jest zobowiązane do ewidencji wielkości emisji i rozliczenia przyznanych mu praw, co następuje na podstawie raportu sporządzonego na koniec każdego roku. Raport taki podlega badaniu przez uprawnionego audytora lub wojewódzkich inspektorów ochrony środowiska. Badanie jest odpłatne.

(...)

2. Problemy jakie rodzi księgowe ujęcie praw do emisji (...)

3. Przesłanki leżące u podstaw stanowiska KSR w sprawie praw do emisji gazów cieplarnianych (...)

4. Księgowe ujęcie praw do emisji zanieczyszczeń (...)

5. Minimalny zakres informacji dodatkowej, dotyczącej praw do emisji zanieczyszczeń (...)

6. Ujęcie praw do emisji nabytych przez inne niż instalatorzy jednostki (pośredników) (...)

7. Podatek odroczony z tytułu praw do emisji (...)

8. Przykład ilustrujący księgowe ujęcie praw do emisji (...)