EDWARD KOSAKOWSKI

1.1. Uwagi ogólne

Wypełnienie przez pracodawców, jako płatników podatku dochodowego od osób fizycznych (pdof) oraz składek na ubezpieczenia zdrowotne obowiązków związanych z rocznym rozliczeniem pdof oraz sprawdzeniem dokumentów rozliczeniowych składek za rok 2005, jest jednym z ważniejszych obowiązków wchodzących w zakres szeroko rozumianych rocznych zamknięć ksiąg.

Zgodnie z zasadami obowiązującego systemu powszechnych ubezpieczeń zdrowotnych, składki na te ubezpieczenia są bezpośrednio powiązane z pdof, a dokładniej - z wysokością z pdof. W myśl bowiem art. 95 ust. 1 usoz składkę na ubezpieczenie zdrowotne odlicza się od:

a) pdof obliczonego na zasadach określonych w updof, tj.:
- na podstawie skali podatkowej, o której mowa w art. 27 ust. 1 (dalej skali podatkowej) oraz
- według jednolitej 19% stawki podatku, a więc zgodnie z art. 30c;

b) ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych, karty podatkowej oraz zryczałtowanego podatku dochodowego od przychodów osób duchownych na zasadach określonych o tym podatku.

W rozliczeniach pdof jedną z podstawowych powinności pracodawców, jako płatników, jest rozliczenie w ustawowo określonych przypadkach rocznego podatku za pracownika, a więc ustalenie jego rocznego zobowiązania podatkowego od łącznego dochodu uzyskanego przez niego w zakładzie pracy. Na płatniku pdof ciążą i inne obowiązki z tym związanych, o czym mowa jest dalej.

Na roczne rozliczenie pdof składają się zaliczki miesięczne, ale decydujące znaczenie ma rozliczenie za rok. Natomiast składki na ubezpieczenie zdrowotne rozlicza się miesięcznie. Po zakończeniu roku 2005 płatnik składek ma sprawdzić jedynie (nie później niż do 30 kwietnia 2006 r.) prawidłowość danych przekazanych do ZUS w imiennych raportach miesięcznych dotyczących roku 2005; wynika to z art. 41 ust. 7 ustawy z 13.10.1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. nr 137, poz. 887 z późn. zm.; zmiana ostatnia: Dz. U. z 2005 r. nr 169, poz. 1412).

Wobec tego że składki na ubezpieczenie zdrowotne rozliczane są z ZUS za okresy miesięczne, to w tych też okresach, w ramach rozliczeń zaliczkowych, odlicza się je w ciągu roku podatkowego od zaliczek na pdof.

Z pdof powiązane są także składki na ubezpieczenia społeczne (emerytalne, rentowe, chorobowe i wypadkowe) uregulowane ustawą o systemie ubezpieczeń społecznych. W odróżnieniu jednak od składek na ubezpieczenia zdrowotne, składki na ubezpieczenia społeczne zmniejszają w części pokrywanej przez ubezpieczonego jego dochód, stanowiący podstawę opodatkowania pdof, w tym także obliczenia miesięcznych zaliczek na pdof pobieranych w ciągu roku.

Dla większości grup ubezpieczonych podstawa wymiaru pdof stanowi zarazem podstawę wymiaru składek najbardziej powszechnych ubezpieczeń społecznych, tj. emerytalnego i rentowych, a także - z niewielkimi różnicami - podstawę obliczenia składki na ubezpieczenia zdrowotne.

Stąd też, ze względu na te powiązania przy obliczaniu wysokości składek ubezpieczeniowych oraz ustalaniu wysokości dochodu do opodatkowania i należnego pdof wymagana jest duża uwaga i koordynacja uzupełniających się wzajemnie obliczeń. Dlatego ustalenie przez płatnika pdof a zarazem płatnika składek na ubezpieczenie zdrowotne i społeczne rocznego pdof za pracownika od dochodu uzyskanego przez niego w zakładzie pracy nie powinno następować mechanicznie, lecz stanowić okazję do sprawdzenia poprawności wyliczeń i usunięcia błędów popełnionych w ciągu roku.

Ujawnione podczas zamknięć rocznych błędy w rozliczeniach zaliczkowych pdof mogą być poprawione drogą skorygowania uprzednio złożonych deklaracji podatkowych przez płatnika (np. PIT-4, PIT-8A). Prawo do skorygowania deklaracji wynika z art. 81 § 1 Ordynacji podatkowej i przysługuje bez względu na przyczynę korekty, także wówczas, gdy nie wpływa ona na wysokość zobowiązania podatkowego (kwotę nadpłaty lub zwrotu podatku). Sprostowanie następuje przez złożenie korygującej deklaracji wraz z dołączonym do niej pisemnym uzasadnieniem przyczyn korekty (art. 81 § 2 Ordynacji.

Uprawnienie do skorygowania deklaracji (art. 81b Ordynacji):
- ulega zawieszeniu na czas trwania postępowania podatkowego lub kontroli podatkowej - w zakresie objętym tym postępowaniem lub kontrolą; w tym przypadku złożona korekta nie wywołuje skutków prawnych,
- przysługuje nadal po zakończeniu:
     - kontroli podatkowej,
     - postępowania podatkowego - w zakresie nieobjętym decyzją określającą wysokość zobowiązania podatkowego.

Przedstawione zasady korekty deklaracji obowiązują od 1.09.2005 r.

Pracodawcom (zakładom pracy) za pełnione funkcje płatnika pdof oraz z tytułu wypłat świadczeń z ubezpieczenia chorobowego przysługuje zryczałtowane wynagrodzenie, zaliczane w momencie faktycznego otrzymania (w dniu wpłaty odpowiednio: kwoty podatku na rachunek US, kwoty składek na rachunek ZUS) do przychodów zakładów pracy.

(...)

2. Zasady obliczania zaliczek na pdof (...)

3. Zasady obliczania składki na ubezpieczenie zdrowotne (...)

4. Przykład liczbowy (...)

5. Zakończenie (...)