ANNA GRZEGRZÓŁKA

Informacja dodatkowa jest integralną częścią rocznego sprawozdania finansowego sporządzanego przez jednostki prowadzące księgi rachunkowe. Do jej opracowania zobowiązane są zarówno jednostki, których sprawozdania finansowe podlegają, jak i nie podlegają badaniu.

Zgodnie z postanowieniami art. 48 ustawy o rachunkowości (zwanej dalej "ustawą") informacja dodatkowa powinna zawierać istotne dane oraz objaśnienia niezbędne do tego, aby sprawozdanie finansowe przedstawiało rzetelnie i jasno sytuację majątkową i finansową oraz wynik finansowy jednostki.

W myśl ustawy informacja dodatkowa obejmuje dwie części:
1) "Wprowadzenie do sprawozdania finansowego", zwane dalej w skrócie "wprowadzeniem" (art. 48 ust. 1 pkt 1),
2) "Dodatkowe informacje i objaśnienia", zwane dalej w skrócie "dodatkowymi objaśnieniami" (art. 48 ust. 1 pkt 2).

"Wprowadzenie", oprócz danych identyfikujących jednostkę (nazwa, forma prawna, siedziba itp.), powinno przede wszystkim zawierać krótki opis przyjętych przez jednostkę zasad (polityki) rachunkowości oraz przyczyn ich ew. zmian w stosunku do roku poprzedzającego, a także deklarację zdolności jednostki do kontynuowania działalności bądź informację o poważnych jej zagrożeniach.

Natomiast "dodatkowe objaśnienia" mają bliżej wyjaśniać poszczególne składniki i pozycje sprawozdania finansowego. Obejmują one:
- wyjaśnienia do bilansu, rachunku zysków i strat, zestawienia zmian w kapitale (funduszu) własnym oraz rachunku przepływów pieniężnych za okresy sprawozdawcze objęte sprawozdaniem finansowym,
- proponowany podział zysku lub sposób pokrycia straty,
- podstawowe informacje o pracownikach i organach jednostki,
- inne istotne informacje niezbędne do zrozumienia sprawozdania finansowego.

Informacja dodatkowa jest zatem swego rodzaju słownym i liczbowym uzupełnieniem i rozszerzeniem danych wykazanych w poszczególnych zestawieniach liczbowych składających się na roczne sprawozdanie finansowe.

Uzupełnienia polegają na prezentowaniu danych uszczegóławiających i wyjaśniających zagregowane wartości wykazywane w bilansie, rachunku zysków i strat, zestawieniu zmian w kapitale (funduszu) własnym oraz rachunku przepływów pieniężnych.

Rozszerzenie polega zaś na ujawnieniu - niewykazywanych w innych częściach sprawozdania - informacji, zarówno słownych jak i liczbowych, podawanych w jednostkach pieniężnych i naturalnych, które mogą mieć istotne znaczenie przy ocenie sytuacji ekonomicznej i finansowej jednostki.

Zakres informacji dodatkowej (zarówno wprowadzenia, jak i dodatkowych objaśnień), sporządzanej przez jednostki inne niż banki i zakłady ubezpieczeń, określa załącznik nr 1 do ustawy.

Załącznik ten nie zawiera obligatoryjnych wzorów, według których miałyby być sporządzane obie części informacji dodatkowej, lecz określa jedynie ich tematykę, która wymaga omówienia z uwzględnieniem specyfiki działalności jednostki i potrzeb informacyjnych czytelników sprawozdania finansowego. Chodzi o ujawnianie wskazanych w załączniku nr 1 danych i informacji, jeżeli występują w danej jednostce i są istotne, choć jednostka powinna też zadbać o zachowanie swoich tajemnic handlowych, bez szkody jednak dla wiarygodności sprawozdania finansowego.

Jednostka może zatem według swego uznania ustalić postać, w jakiej przedstawia te informacje, ale powinno to nastąpić w taki sposób, aby roczne sprawozdanie finansowe, którego częścią składową jest informacja dodatkowa, przedstawiało rzetelnie i jasno sytuację majątkową i finansową oraz wynik finansowy jednostki.

Poszczególne wyjaśnienia mogą być przedstawiane w formie opisowej, tabel lub mieszanej, tj. połączenia formy opisowej z tabelaryczną.

W tabelach celowe jest podawać dane w kolejności przyjętej w poszczególnych składnikach sprawozdania finansowego, a mianowicie:
      albo stan na początek okresu, stan na koniec okresu
      oraz dane, np. przychody, koszty za okres ubiegły; dane za okres bieżący,
      albo stan na koniec okresu, stan na początek okresu
      oraz dane za okres bieżący, dane za okres ubiegły.

W tym drugim przypadku celowe byłoby jednak poczynić (wyjątek) dla tabel, w których zjawiska podaje się w rozwoju (stan wyjściowy i jego zmiany); wskazane jest je sporządzać w kolejności: stan początkowy, zmiany zwiększające i zmniejszające, stan końcowy, gdyż zwiększa to ich czytelność.

Formy prezentacji wskazane jest dostosować do ich przedmiotu, na co wpływa m.in. rodzaj, typ i rozmiary działalności gospodarczej, forma prawna jednostki, specyfika omawianego zagadnienia.

Mimo że obowiązku takiego nie ma, pożądane jest przedstawianie obu części informacji dodatkowej w kolejności ustępów i punktów podanej w załączniku nr 1 do ustawy, gdyż ułatwia to zorientowanie się w treści danych i objaśnień.

Dane i objaśnienia zawarte w informacji dodatkowej (podobnie jak i w pozostałych częściach sprawozdania finansowego) mogą być wykazywane z większą szczegółowością niż określona w załączniku nr 1 do ustawy. Zależy to od woli jednostki i może wynikać z jej specyfiki (art. 50 ust. 1 ustawy). Przedstawiony w załączniku nr 1 do ustawy wykaz informacji stanowi minimalny zakres danych i objaśnień, a jego rozszerzenie może w uzasadnionych przypadkach być celowe, gdyż przyczynia się do rozwiania wątpliwości, jakie mogą się nasunąć czytelnikom sprawozdania finansowego (zakładamy, że jest im dostępna informacja dodatkowa). Przykładem, gdy wskazane jest rozszerzenie sprawozdania finansowego, może być przewidywanie zaprzestania określonego zakresu działalności mającego wpływ na przychody i koszty w przyszłych latach. Przychody i koszty takie powinny być odrębnie zaprezentowane w rachunku zysków i strat, a szczegółowo omówione - w dodatkowych objaśnieniach (ust. 2 pkt 4).

Mniejsze jednostki, to jest takie, które zarówno w roku obrotowym, za który sporządzają sprawozdanie finansowe, jak i w roku poprzedzającym nie osiągnęły dwóch z następujących trzech wielkości:
1) średnioroczne zatrudnienie w przeliczeniu na pełne etaty wyniosło nie więcej niż 50 osób,
2) suma aktywów bilansu na koniec roku obrotowego w walucie polskiej nie przekroczyła równowartości 2 000 000 euro,
3) przychody netto ze sprzedaży produktów i towarów oraz operacji finansowych w walucie polskiej nie przekroczyły równowartości 4 000 000 euro,

mogą (art. 50 ust. 2 ustawy) sporządzać dodatkowe objaśnienia (jak też pozostałe elementy sprawozdania finansowego) w formie uproszczonej, co jednak nie dotyczy wprowadzenia. Oznacza to, że jednostka taka może skorzystać z możliwości sporządzenia sprawozdania finansowego w uproszczonej formie, gdy określone w tym przepisie warunki zostaną spełnione w dwóch kolejnych latach obrotowych. Sporządzanie w uproszczonej formie dodatkowych objaśnień polega na omówieniu jedynie pozycji wyszczególnionych w bilansie oraz rachunku zysków i strat (wyjątkowo -zestawieniu zmian w kapitale (funduszu) własnym i rachunku przepływów pieniężnych) sporządzonych w uproszczonej formie.

W przypadku gdy w jednostce nie wystąpiły zarówno w danym roku obrotowym, jak i w roku go poprzedzającym zdarzenia dotyczące poszczególnych pozycji informacji dodatkowej, wówczas pozycje takie można -analogicznie jak przy sporządzaniu innych części składowych sprawozdania finansowego - pominąć. Dla uniknięcia jednak wątpliwości, czy jednostka umyślnie pominęła niektóre istotne pozycje czy nie, celowe jest zamieszczenie na końcu informacji dodatkowej wykazu zagadnień niewystępujących w danej jednostce lub dla niej nieistotnych. Wskazane może np. być podanie następującego stwierdzenia:

Nie omówiono zagadnień wymienionych w poz. ... dodatkowych informacji i objaśnień, przewidzianych w załączniku nr 1 do ustawy o rachunkowości, bowiem nie wystąpiły one zarówno w roku obrotowym, jak i roku go poprzedzającym.

Dane liczbowe prezentowane w informacji dodatkowej można wykazywać - w zależności od ich rodzaju oraz wysokości kwot - w tysiącach złotych, setkach, pełnych złotych lub w złotych i groszach. Decyzję o sposobie wykazywania kwot podejmuje jednostka sama. Celowe jest jednak, aby dane liczbowe w całym sprawozdaniu finansowym, a więc w bilansie oraz rachunku zysków i strat oraz podbudowującej informacji dodatkowej podawane były z tą samą szczegółowością.

Informacja dodatkowa, jak wspomniano, stanowi część sprawozdania finansowego (art. 45 ust. 2 ustawy). Obie jej części, a więc zarówno wprowadzenie, jak i dodatkowe objaśnienia, powinna podpisać osoba, której powierzono prowadzenie ksiąg rachunkowych i kierownik jednostki, a jeżeli jednostką kieruje organ wieloosobowy, wszyscy członkowie tego organu (art. 52 ust. 2 ustawy). W przypadku odmowy podpisu należy to pisemnie uzasadnić i dołączyć do sprawozdania finansowego.

Wprowadzenie do sprawozdania finansowego (...)

Dodatkowe objaśnienia (...)

Spółki publiczne a informacja dodatkowa (...)

Zakończenie (...)