JAN BROL

I. Cele i granice obniżania kapitału zakładowego

Kapitał zakładowy może być również obniżany. W ślad za praktyką i literaturą prawniczą można wskazać, że obniżenie kapitału zakładowego spółki z o.o. następuje przede wszystkim w celu likwidacji wysokości kapitału nadmiernej w stosunku do poziomu niezbędnego do prowadzenia działalności gospodarczej. Nadwyżka może pozostać w spółce i być przeznaczona na podwyższenie innych kapitałów (rezerwowego czy zapasowego) lub stanowić pożyczkę dla spółki bądź być wycofana i podlegać zwrotowi wspólnikom proporcjonalnie do posiadanych przez nich udziałów. Obniżenie kapitału może być wskazane także wtedy, gdy okaże się, że wartość wkładu rzeczowego została przy jego wnoszeniu zawyżona w stosunku do jego wartości zbywczej. Oznacza to, że kapitał zakładowy nie został w momencie wnoszenia wkładu pokryty w całości, co wymaga bądź wniesienia brakującej wartości (art. 175 Ksh), bądź obniżenia kapitału zakładowego i zmniejszenia o tę wartość liczby udziałów wspólnika, który wniósł ten aport.

Obniżenie kapitału zakładowego może mieć również inny cel, np. zlikwidowanie brakującej wysokości jego pokrycia, spowodowanej

poniesieniem przez spółkę straty. Pozwala to uniknąć konieczności uchwalania dopłat czy pokrycia tego braku z wypracowanego w następnym roku (latach) zysku i przeznaczyć od razu przyszły zysk na dywidendę. Przykład: w wyniku strat poniesionych w 2003 r. kapitał zakładowy spółki w wysokości 200 000 zł uległ realnemu obniżeniu o 40 000 zł. Kwota ta powinna być uzupełniona z zysku, jaki spółka wypracuje w następnych latach. Spółka wypracowała w 2004 r. zysk do podziału w wysokości 50 000 zł. Spółka w myśl Ksh powinna w pierwszej kolejności przeznaczyć 40 000 zł zysku na uzupełnienie niedoboru kapitału zakładowego; do podziału między wspólników może ona przeznaczyć jedynie 10 000 zł. Może ona jednak zastosować inny sposób pokrycia tego niedoboru, a mianowicie obniżyć kapitał zakładowy do 160 000 zł i przeznaczyć cały zysk za 2004 r. na dywidendę. Spółka może to jednak uczynić wówczas, gdy oceni, że dotychczasowa wysokość kapitału zakładowego i jego obniżenie o stratę nie wpłynie ujemnie na jej działalność ani nie zaszkodzi wierzycielom (o czym jeszcze niżej).

Niekiedy obniżenie kapitału ma na celu uzyskanie odpowiedniego funduszu na odpłatny wykup udziałów "wychodzących" ze spółki wspólników w celu umorzenia tych udziałów. Udziały muszą być umorzone również w przypadku ich nabycia w związku z wszczętym do nich przez spółkę postępowaniem egzekucyjnym w celu zaspokojenia roszczeń spółki, których nie można zaspokoić z innego majątku wspólnika, jeżeli nie zostaną zbyte innej osobie w ciągu roku od ich nabycia (art. 200 Ksh).

Przykłady racjonalnego i gospodarczo uzasadnionego obniżania kapitału zakładowego można mnożyć. Istotne są tu dwie zasady:
- każde obniżenie kapitału łączy się bądź ze zmniejszeniem ilości udziałów lub ich wysokości; obniżenie kapitału nie może jednak naruszać wysokości określonego w Ksh minimalnego kapitału zakładowego, wynoszącego obecnie - jak wiadomo - 50 000 zł, ani minimalnej wartości nominalnej udziału wynoszącej 50 zł,
- obniżenie kapitału zakładowego nie może naruszać interesów wierzycieli spółki; zważywszy że obniżony kapitał zakładowy może nie stwarzać dla nich gwarancji zaspokojenia ich wierzytelności, Ksh ustanawia odpowiednie uprawnienia dla wierzycieli w celu ochrony ich interesów w związku z zamiarem obniżenia kapitału.

II. Zasady i tryb obniżania kapitału zakładowego (...)

III. Prawo wierzycieli do sprzeciwu (...)

IV. Ujawnienie obniżenia kapitału zakładowego w KRS (...)