JAN BROL

Ustawami z 17.06.2004 r. o zmianie ustawy - Kodeks rodzinny i opiekuńczy oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. nr 162, poz. 1691) oraz z 2.07.2004 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. nr 172, poz. 1804) dokonano istotnych zmian w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego (dalej w skrócie - Kpc) dotyczących egzekucji świadczeń pieniężnych1. Przepisy pierwszej z wymienionych ustaw weszły w życie 20.01.2005 r., zaś drugiej - 5.02.2005 r. Zmiany te dotyczą zasad i trybu postępowania egzekucyjnego i mają na celu usprawnienie egzekucji i uczynienie jej bardziej skuteczną. Praktycznie ważne są też zmiany w postępowaniu egzekucyjnym spowodowane zmianą przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (w skrócie - Kro) dokonaną na podstawie wymienionej wyżej ustawy z 17.06.2004 r., a dotyczącą tzw. wspólności majątkowej małżonków.

Poniżej omówione zostaną najistotniejsze zmiany wprowadzone tymi ustawami, wpływające na - jak się oczekuje - wzrost skuteczności egzekucji (przymusowego ściągnięcia) wierzytelności pieniężnych przez wierzycieli, zwłaszcza będących przedsiębiorcami. Znajomość nowych przepisów może zmodyfikować działania zmierzające do wyegzekwowania wierzytelności. Dotychczas - jak wiadomo - w wielu przypadkach bezskuteczność egzekucji wynikała - według twierdzeń komorników - z braku majątku dłużnika. Zmiany, które mogą wpłynąć na polepszenie skuteczności egzekucji, to w szczególności:

a) prawa komornika do żądania wyjaśnień od uczestników postępowania egzekucyjnego,

b) prawa komornika do żądania informacji niezbędnych do prowadzenia egzekucji od organów administracji państwowej i samorządowej, a także różnych instytucji,

c) ułatwione poszukiwanie i wyjaśnianie majątku dłużnika,

d) egzekucja przeciwko dłużnikowi pozostającemu w związku małżeńskim,

e) ułatwione uzyskiwanie tytułów wykonawczych przeciwko niektórym dłużnikom,

f) szczególne zasady i tryb prowadzenia egzekucji do przedsiębiorcy i prowadzącego gospodarstwo rolne.

II. Ustalenie i wybór sposobów egzekucji przez wierzyciela

1. Informacja o dłużniku i jego majątku. Jednym z podstawowych warunków skutecznej egzekucji jest posiadanie informacji o dłużniku, pozwalających na wybór właściwego sposobu egzekucji, a zwłaszcza o miejscu zamieszkania lub pobytu dłużnika oraz posiadanego przez niego majątku. Zmienione przepisy do pewnego stopnia ułatwiają gromadzenie tych informacji, albowiem konkretyzują podmioty, na których ciąży obowiązek udzielenia stosownych informacji. Komornik może obecnie - zgodnie z art. 761 Kpc - żądać złożenia wyjaśnień nie tylko od uczestników postępowania, ale także zasięgać informacji niezbędnych do prowadzenia egzekucji od organów administracji publicznej, organów wykonujących zadania z zakresu administracji publicznej, organów podatkowych, organów rentowych, banków i spółdzielczych kas oszczędnościowo-kredytowych, przedsiębiorstw maklerskich, organów spółdzielni mieszkaniowych, zarządów wspólnot mieszkaniowych i innych podmiotów zarządzających mieszkaniami i lokalami użytkowym, jak również od innych instytucji a także osób nieuczestniczących w postępowaniu. Z wyliczenia wynika, iż obowiązek uzyskania informacji ciąży na komorniku, w szczególności wówczas, gdy zachodzi konieczność ustalenia nadającego się do egzekucji mienia należącego do dłużnika, a wierzyciel nie jest w stanie tego mienia wskazać. Dotyczy to zwłaszcza własności nieruchomości i ruchomości, spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu, odrębnej własności lokalu, podstawy opłacania podatków i ustalenia tą drogą ewentualnej działalności dłużnika, posiadanych środków pieniężnych na rachunkach bankowych itd. Są to - przykładowo wymienione - podlegające egzekucji składniki majątkowe, jeżeli stanowią własność dłużnika.

(...)