EDWARD KOSAKOWSKI

Od 1.01.2005 r. weszły w życie zmiany zasad opodatkowania dochodów osobistych, określonych w ustawie o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2000 r. nr 14, poz. 176 z późn. zm.), dotyczące w szczególności podstawowych obowiązków pracodawców jako płatników pdof. Zmiany te wynikają głównie z ustawy:
- z 18.11.2004 r. o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych oraz zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. nr 263, poz. 2619), zwanej dalej ustawą o pdof (updof),
- z 27.08.2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. nr 210, poz. 2135) zwanej dalej ustawą o świadczeniach opieki zdrowotnej.

Zmiany ogólnych zasad opodatkowania i zakresu obowiązków płatników pdof:

z jednej strony - mają charakter porządkowy i uściślający; w szczególności polegają one na:
- dostosowaniu przepisów updof dotyczących wspólnego opodatkowania dochodów małżonków do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 4.05.2004 r., sygn. akt K 8/03,
- nadaniu rangi ustawowej niektórym zwolnieniom przedmiotowym (zaniechania poboru pdof), wynikającym dotychczas z rozporządzeń Ministra Finansów,
- uzupełnieniu zakresu przedmiotowego opodatkowania, a także innych regulacji updof, o art. 52c, stanowiący o zwolnieniu niektórych świadczeń finansowych i ekwiwalentów wypłacanych żołnierzom,
- uściśleniu ust. 10 w art. 24 dotyczącego stosowania tzw. metody FIFO (pierwsze przyszło-pierwsze wyszło) przy ustalaniu dochodu ze zbycia papierów wartościowych, gdy nie jest możliwe określenie ceny nabycia tych papierów;

z drugiej strony - mają charakter merytoryczny, w tym nakładają na podatników i płatników pdof nowe obowiązki i przyznają nowe prawa: przejawem tego jest m.in.:
- wprowadzenie do updof czwartego, 50% progu podatkowego dla osób o dochodach rocznych wyższych niż 600 000 zł,
- podwyższenie limitu darowizn odliczanych od dochodu, przy jednoczesnym wprowadzeniu obowiązku wykazywania tych darowizn przez korzystającego z odliczenia w zeznaniu rocznym,
- umożliwienie wpłat na rzecz organizacji pożytku publicznego przez cały rok podatkowy,
- unormowanie obowiązków organu rentowego, jako płatnika pdof w zakresie rocznego obliczenia podatku osobom podlegającym w Polsce ograniczonemu obowiązkowi podatkowemu, a które nie mają w Polsce miejsca zamieszkania,
- nałożenie na komorników sądowych lub inne podmioty, które nie stają się następcą prawnym płatnika-pracodawcy, dokonujące wypłaty świadczeń ze stosunku pracy - obowiązku poboru zaliczek na pdof,
- wprowadzenie nowej ulgi podatkowej, w postaci prawa do odliczenia od dochodu wydatków z tytułu użytkowania sieci Internet.

Ponadto na rok 2005, a więc w okresie od 1.01.2005 do 31.12.2005 r., uległa podwyższeniu z 8,25 do 8,5% wysokość składki na ubezpieczenie zdrowotne (art. 242 pkt 2 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej).

Warto aby osoby prawne oraz jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej (z wyjątkiem spółek cywilnych i osobowych spółek handlowych osób fizycznych), dla których od 1.01.2005 r. - ze względu na spełnienie określonych kryteriów - właściwym stał się naczelnik tzw. wyspecjalizowanego Urzędu Skarbowego (US), zwróciły uwagę, że zmiana ta dotyczy również obowiązków związanych z pełnieniem funkcji płatnika zaliczek na pdof. Dla płatników tych - a więc podmiotów, które spełniły kryteria art. 5b ust. 9b ustawy o urzędach i izbach skarbowych - poczynając od stycznia 2005 r. organem właściwym do rozliczeń zaliczek na pdof jest naczelnik tego US. Dotyczy to również deklaracji (PIT-4, PIT-8A) i wpłat zaliczek na pdof dokonywanych w styczniu 2005 r. za grudzień 2004 r. i okresy wcześniejsze.

Jeżeli status płatnika pdof posiada również wyodrębniony organizacyjnie i ekonomicznie oddział osoby prawnej (stosunek pracy nawiązuje dyrektor czy inna osoba kierująca oddziałem), dla której właściwym jest wyspecjalizowany US, oddział odprowadza (rozlicza) zaliczki na pdof również do wyspecjalizowanego US, niemniej jednak właściwego według siedziby oddziału4; oddział posługuje się w tym przypadku własnym NIP, nadanym do tego celu.

2. Skala podatkowa, limity i odliczenia podatkowe

Do obowiązującej i niezmienianej od 2001 r. trzystopniowej skali podatkowej wprowadzony został czwarty przedział z 50% stawką podatku.

Pdof pobiera się - jak dotąd - od podstawy jego obliczenia przy zastosowaniu progresywnej - jednak już nie trzystopniowej, lecz czterostopniowej - skali podatkowej. W pierwszych trzech przedziałach bez zmian pozostała wysokość stawek podatkowych (19%, 30% i 40%), przedziały skali wyznaczające granice dochodów opodatkowanych według poszczególnych stawek, jak również kwota zmniejszenia podatku przewidziana w pierwszym przedziale tej skali.

Obowiązująca na rok 2005 skala podatkowa, jest zatem następująca:

Skalę tę stosuje się do opodatkowania dochodów osób fizycznych ze wszystkich opodatkowanych na jej podstawie źródeł przychodów, określonych w art. 10 (wyjątek - dochody opodatkowane w sposób zryczałtowany, w tym dochody z działalności gospodarczej opodatkowane w trybie art. 30c).

Obliczony według skali podatek dochodowy w pierwszej kolejności obniża się o składkę na ubezpieczenie zdrowotne, o której mowa w ustawie o świadczeniach opieki zdrowotnej:
- opłaconej w roku podatkowym bezpośrednio przez podatnika,
- pobranej w roku podatkowym przez płatnika,

zgodnie z przepisami o świadczeniach opieki zdrowotnej.

Nie obniża się jednak podatku o składki, których podstawę wymiaru stanowi:
- dochód (przychód) wolny od podatku dochodowego na podstawie art. 21 (np. niektóre renty, odprawy, odszkodowania, świadczenia i wynagrodzenia ze środków pomocy zagranicznej), 52 i 52a (niektóre dochody kapitałowe), 52c (niektóre świadczenia finansowe i ekwiwalenty na rzecz żołnierzy) oraz
- dochód, od którego na podstawie przepisów Ordynacji podatkowej zaniechano poboru podatku.

Kwota składki na ubezpieczenie zdrowotne, o którą zmniejsza się podatek, nie może w 2005 r. przekroczyć 7,75% podstawy jej wymiaru (art. 27 ust. 2). Wobec podwyższenia składek ubezpieczeń zdrowotnych z 8,25% do 8,50% podstawy, 0,75% składki podlega zatem pokryciu (potrąceniu) z dochodu ubezpieczonego, tj. w przypadku pracowników - z wynagrodzenia, które z tego powodu ulega w 2005 r. obniżeniu o dalsze 0,25%.

Wobec niezwaloryzowania skali podatkowej na 2005 r. nie uległy zmianie parametry podatkowe wyznaczane wielkościami tej skali.

Nadal kwota 530 zł 08 gr, zmniejszająca podatek w pierwszym przedziale skali podatkowej:

a) odpowiada zwolnieniu od podatku dochodu w wysokości:
- 2790 zł za rok bądź
- 232 zł 50 gr za miesiąc.

Podatnicy samodzielnie rozliczający się z US z tytułu pdof, tj. uzyskujący dochody opodatkowane na podstawie skali podatkowej z działalności gospodarczej (art. 14) oraz z najmu lub dzierżawy, powinni (art. 44 ust. 1) - bez wezwania - wpłacać w ciągu roku podatkowego (za miesiące od stycznia do listopada) zaliczki na podatek dochodowy, jeżeli ich dochód przekroczy w ciągu 2005 r. - 2790 zł,

b) wyznacza kwotę obniżki miesięcznej zaliczki na podatek od dochodów ze stosunku pracy, rent, emerytur itp. w wysokości 44 zł 17 gr (530 zł 08 gr : 12 m-cy).

(...)

Koszty uzyskania przychodów ze stosunku pracy (...)
Odliczenia i ulgi podatkowe w 2005 r. (...)

3. Najważniejsze zmiany ogólnych zasad opodatkowania (...)
Wspólne opodatkowanie dochodów małżonków (...)
Wpłaty na rzecz organizacji pożytku publicznego (...)

4. Zmiany zasad zryczałtowanego opodatkowania dochodów (...)
Dochody (przychody) opodatkowane na podstawie art. 30 ust. 1 (...)
Dochody (przychody) kapitałowe, opodatkowane na podstawie art. 30a ust. 1 i 30b ust. 1 (...)

5. Zmiany zasad obliczania miesięcznych zaliczek na pdof (...)