MAGDALENA WITKOWSKA

Transakcje z kontrahentami zagranicznymi, polegające np. na wewnątrzwspólnotowej dostawie i nabyciu towarów ("eksport" i "import" w ramach UE) lub sprzedaży na eksport i zakupie z importu oraz ich zapłacie, wniesieniu aportu przez wspólnika zagranicznego, a także zaciągnięcie w polskim banku kredytu walutowego i jego spłata lub wypłata zaliczki na zagraniczną podróż służbową, następują - jak wiadomo - w walutach obcych. Natomiast księgi rachunkowe prowadzi się a sprawozdania finansowe sporządza w walucie polskiej (por. art. 9 i art. 45 ust. 5 ustawy o rachunkowości, zwanej dalej ustawą).

Dlatego też kwota każdej operacji, wyrażona w walucie obcej, przed jej wprowadzeniem do ksiąg wymaga przeliczenia na złote. W księgach tego rodzaju aktywa i zobowiązania figurują w dwóch wartościach - w walucie obcej oraz złotych polskich. Ustawa reguluje szczegółowo zasady przeliczania na złote polskie przychodów, kosztów oraz aktywów i zobowiązań wyrażonych w walutach obcych, a także ich zapłaty, jak i zasady stosowania do przeliczeń odpowiednich kursów tych walut oraz sposób rozliczania różnic kursowych, powstałych w wyniku tych przeliczeń.

Zgodnie z art. 30 ustawy wyrażone w walutach obcych operacje gospodarcze w zależności od ich rodzaju ujmuje się w księgach rachunkowych po kursie:
- średnim ustalonym dla danej waluty przez NBP,
- średnim ustalonym w dokumencie odprawy celnej (SAD)1,
- kupna lub sprzedaży walut stosowanym przez bank, z którego usług korzysta jednostka,

a stany aktywów i zobowiązań na dzień bilansowy prezentuje się w sprawozdaniu finansowym w wartości przeliczonej po średnim kursie ustalonym na ten dzień dla danej waluty przez NBP.

Na skutek wzrostu lub spadku wartości złotego w stosunku do walut obcych, w miarę upływu czasu, kursy te podlegają zmianom, w rezultacie czego aktywa lub zobowiązania wyrażone w walutach obcych prezentują sobą inną wartość niż wykazana w księgach. Doprowadzenie danych księgowych do aktualnej wartości, co następuje na dzień zapłaty lub na dzień bilansowy, powoduje powstanie różnic kursowych.

Dlatego ustawa przewiduje, że różnice kursowe mogą powstawać:
- bieżąco - w ciągu roku obrotowego - na zakończonych (najczęściej na skutek zapłaty) operacjach,
- okresowo - na dzień bilansowy, na operacjach jeszcze niezakończonych, będących w toku, a więc nieopłaconych, ale których kwota wymaga urealnienia.

Różnice kursowe są niestety często w odmienny sposób traktowane przez prawo bilansowe i prawo podatkowe, regulujące zagadnienia podatku od towarów i usług (VAT) oraz dochodowego od osób prawnych (pdop) i fizycznych (pdof). System podatkowy jest bowiem systemem autonomicznym, niezależnym od przepisów prawa bilansowego. Komplikuje to rozliczenia.

Pomoc w ustaleniu najczęściej pojawiających się różnic może przynieść zamieszczona na końcu opracowania tabela. Aby jednak właściwie z niej korzystać, celowe wydaje się uprzednie przypomnienie zasad wyceny i stosowania odpowiednich kursów walut.

2 Kursy stosowane do wyceny i ich źródła (...)

3 Wycena niektórych operacji w ciągu roku obrotowego (...)

4 Rozliczanie różnic kursowych (...)

5. Różnice kursowe w rachunku zysków i strat (...)

6 Podatkowe ujęcie różnic kursowych (...)

7 Różnice kursowe dotyczące odpisów aktualizujących oraz odpisanych rozrachunków (...)

8 Walutowy rachunek bankowy (...)

9 Inne zagadnienia (...)