Zgodnie z ustawą z 29.09.1994 r. o rachunkowości (Dz. U. z 2002 r. nr 76, poz. 694 z późn. zm.), zwanej dalej ustawą, jedno­stki prowadzące działalność gospodarczą i zamierzające ją kontynuować2 zobowiązane są sporządzić na dzień zamknięcia ksiąg rachunkowych roczne sprawozdanie finansowe za rok obro­towy, który powinien się pokrywać z rokiem podatkowym. Sprawozdania te sporządza się w języku polskim i w walucie polskiej.

Na roczne sprawozdanie finansowe składają się w każdym przypadku:

1) wprowadzenie do sprawozdania finansowego,
2) bilans,
3) rachunek zysków i strat,
4) dodatkowe informacje i objaśnienia.
Większe jednostki, których roczne sprawozdanie finansowe podlega ogłoszeniu (mowa o nich w punkcie 2), sporządzają ponadto:
5) zestawienie zmian w kapitale (funduszu) własnym,
6) rachunek przepływów pieniężnych.

Sprawozdanie finansowe za rok obrotowy rozpoczęty w 2004 r. sporządza się według zasad określonych w ustawie, a omówionych szczegółowo w artykułach zamieszczonych w niniejszej broszurze.

Warto przy tym pamiętać, że zmiany wprowadzone ustawami z dnia:

- 12.12.2003 r. o zmianie ustawy Kodeks spółek handlowych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. nr 229, poz. 2276) oraz

- 30.04.2004 r. o zmianie ustawy o rachunkowości (Dz. U. nr 145, poz. 1535),

mimo iż ustawy te weszły w życie w ciągu 2004 roku, wymagają uwzględnienia już w sprawozdaniu finansowym za rok obrotowy rozpoczęty w 2004 r.

Stanowiące załączniki do ustawy wzory bilansu oraz rachunku zysków i strat zamieszczone są na s. .... .., zestawienia zmian w kapitale (funduszu) własnym - na s. ......., zaś rachunku przepływów pieniężnych - na s. ........

Jednostka może w razie potrzeby zwiększać szczegółowość pozycji wykazywanych we wzorach sprawozdania finansowego.

Wzory wypełnia się w złotych i groszach lub tylko w złotych bądź w zaokrągleniu do tysięcy złotych.

Również formularz GUS F-02, statystyczne sprawozdanie finansowe na dzień 31.12.2004 r., sporządzany zarówno przez jednostki, w których rok obrotowy równy jest kalendarzowemu, jak i jednostki stosujące inny okres kolejnych 12 miesięcy, wypełnia się w tysiącach złotych. Sporządzanie formularza F-02 nie zwalnia jednostki od sporządzenia rocznego sprawozdania finanso­wego według wzorów załączonych do ustawy.

Treść i zasady wyceny poszczególnych pozycji bilansu oraz rachunku zysków i strat przedstawia zamieszczone w niniejszej broszurze opracowanie p. Zdzisława Fedaka, przy czym zagadnienie różnic kursowych rozwija w oddzielnym opracowaniu p. Magdalena Witkowska, zaś odroczonego podatku dochodowego - p. Stanisław Koc. Sposób sporządzania informacji dodatkowej, na którą składają się wprowadzenie do sprawozdania finansowego oraz dodatkowe informacje i objaśnienia, omawia artykuł p. Anny Grzegrzółki, sposób opracowania zestawienia zmian w kapitale (funduszu) własnym - artykuł p. Justyny Adamczyk, zaś sposób sporządzania rachunku przepływów pieniężnych wyjaśnia tekst krajowego standardu rachunkowości, poświęconego temu zagadnieniu.

2. Roczne sprawozdanie finansowe większych jednostek

Roczne sprawozdania finansowe większych, kontynuujących działalność jednostek podlegają zbadaniu przez biegłego rewidenta działającego w imieniu podmiotu uprawnionego i - po ich zatwierdzeniu - ogłoszeniu w Monitorze Polskim B, z wyjątkiem rocznych sprawozdań finansowych większych spółdzielni, które ogłasza się na łamach Monitora Spółdzielczego3.

Jednostki takie powinny zatem jednocześnie spełniać trzy warunki:

- kontynuować działalność w niezmniejszonym istotnie zakresie w roku następującym po dniu bilansowym,

- być zaliczone do większych - przy czym kryteria uznania jednostki za większą podaje się poniżej,

- zostać zbadane przez biegłego rewidenta działającego w imieniu podmiotu uprawnionego (bliżej na ten temat jest mowa w punkcie 10).

Większymi jednostkami są:

- wszystkie spółki akcyjne (za wyjątkiem jeszcze niewpisanych do KSR, a więc w organizacji) oraz komandytowo-akcyjne (wskazuje na to art. 146 § 1.4 K.s.h.), banki i zakłady ubezpieczeń; zalicza się do nich m.in. jednostki działające na podstawie przepisów prawa o publicznym obrocie papierami wartościowymi, funduszami powierniczymi oraz przepisów o funduszach inwestycyjnych, a także emerytalnych – również powstałe dopiero w 2004 r., o ile nie połączyły swoich ksiąg rachunkowych za lata 2004 i 2005, oraz

- pozostałe, prowadzące działalność gospodarczą i kontynuujące ją na dzień sporządzenia sprawozdania finansowego jednostki (a więc np. 25.03.2005 r., nie zaś na dzień bilansowy - 31.12.2004 r.), zarówno posiadające, jak i nieposiadające osobowości prawnej, które w roku obrotowym poprzedzającym rok, za który sporządzono sprawozdanie finansowe, tj. w 2003 r., osiągnęły lub przekroczyły granicę dwóch z trzech następujących wielkości:

- średnioroczne zatrudnienie 50 osób, przeliczone na osoby pełnozatrudnione,

- suma aktywów bilansu na koniec roku obrotowego - równowartość w walucie polskiej 2 500 000 euro, to jest przy zastosowaniu kursu NBP na dzień 31.12.2003 r. - 11 792 500 zł,

- przychód netto ze sprzedaży towarów i produktów oraz operacji finansowych za rok obrotowy rozpoczęty w 2004 r. - równowartość w walucie polskiej 5 000 000 euro, to jest 23 585 000 zł.

Ustalając przychód netto ze sprzedaży, pod uwagę bierze się:

- przychody netto ze sprzedaży towarów, a więc bez przychodów ze sprzedaży materiałów,

- przychody netto ze sprzedaży produktów, to jest wyrobów, robót i usług; w razie sporządzania przez jednostkę wariantu porównawczego rachunku zysków i strat kwota przychodu netto ze sprzedaży produktów nie podlega korekcie - zwiększeniu lub zmniejszeniu - o "zmianę stanu produktów" i o "koszt wytworzenia świadczeń na własne potrzeby jednostki",

- przychody netto z operacji finansowych.

Netto oznacza, że przychód nie obejmuje podatku od towarów i usług i jest obniżany o rabaty, opusty, skonta itp. zmniejszenia obrotów. Nie zmniejsza się natomiast przychodów o podatek akcyzowy. W przypadku różnic kursowych oraz sprzedaży papierów wartościowych "netto" oznacza saldo dotyczących ich przychodów i kosztów finansowych. Nie uwzględnia się w obliczeniu pozostałych przychodów operacyjnych oraz zysków nadzwyczajnych.

3. Łączne roczne sprawozdanie finansowe (...)

4. Roczne sprawozdanie finansowe mniejszych jednostek (...)

5. Podstawy sporządzenia rocznego sprawozdania finansowego (...)

6. Dane porównawcze (...)

7. Dane o jednostkach powiązanych (...)

8. Podpisywanie rocznego sprawozdania finansowego (...)

9. Sprawozdanie z działalności (...)

10. Badanie rocznego sprawozdania finansowego (...)

11. Zatwierdzanie rocznego sprawozdania finansowego (...)

12. Udostępnianie rocznego sprawozdania finansowego (...)

13. Sankcje (...)