ANNA GRZEGRZÓŁKA

Częścią składową każdego rocznego sprawozdania finansowego - zarówno podlegającego badaniu, jak i nie - jest informacja dodatkowa.

Dzieli się ona na dwie części, a mianowicie: "Wprowadzenie do sprawozdania finansowego" oraz "Dodatkowe informacje i objaśnienia".

"Wprowadzenie do sprawozdania finansowego", zwane dalej w skrócie "wprowadzeniem", opisuje przyjęte zasady (politykę) rachunkowości, w tym metody wyceny i sporządzania sprawozdania finansowego w zakresie, w jakim ustawa o rachunkowości (dalej ustawa) pozostawia jednostce prawo wyboru, przedstawia przyczyny i skutki ich ewentualnych zmian w stosunku do roku poprzedzającego, a dalej powinno zawierać deklarację zdolności jednostki do kontynuowania działalności i ewentualną informację o poważnych jej zagrożeniach.

"Dodatkowe informacje i objaśnienia", zwane dalej w skrócie "dodatkowymi objaśnieniami", zawierają natomiast:

- wyjaśnienia do bilansu, rachunku zysków i strat, zestawienia zmian w kapitale (funduszu) własnym oraz rachunku przepływów pieniężnych za okresy sprawozdawcze objęte sprawozdaniem finansowym,

- proponowany podział zysku lub sposób pokrycia straty,

- podstawowe informacje o pracownikach i organach jednostki,

- inne istotne dla zrozumienia sprawozdania finansowego informacje.

Jak widać - informacja dodatkowa uzupełnia i rozszerza słownie i liczbowo dane zawarte w "sformalizowanych" wzorach rocznego sprawozdania finansowego.

Uzupełnienia polegają na prezentowaniu danych uszczegóławiających i wyjaśniających wartości wykazywane w bilansie, rachunku zysków i strat, zestawieniu zmian w kapitale (funduszu) własnym oraz rachunku przepływów pieniężnych. Rozszerzenie polega zaś na ujawnieniu - niewykazywanych w innych częściach sprawozdania - informacji, podawanych i niepodawanych w jednostkach pieniężnych, ale które mogą mieć istotne znaczenie dla czytelnika sprawozdania finansowego przy ocenie sytuacji jednostki.

Zakres informacji dodatkowej (zarówno wprowadzenia, jak i dodatkowych objaśnień), sporządzanej przez jednostki inne niż banki i zakłady ubezpieczeń, określa załącznik nr 1 do ustawy.

Załącznik ten nie zawiera obligatoryjnych wzorów sporządzania obu części informacji dodatkowej, lecz określa jedynie ich tematykę, która wymaga omówienia z uwzględnieniem specyfiki działalności jednostki i potrzeb informacyjnych czytelników sprawozdania finansowego. Chodzi o ujawnianie wskazanych w załączniku nr 1 danych i informacji, jeżeli występują one w danej jednostce i są istotne, choć jednostka powinna też zadbać o zachowanie swoich tajemnic handlowych, bez szkody jednak dla wiarygodności sprawozdania finansowego.

Jednostka może zatem według swego uznania ustalić postać, w jakiej przedstawia te informacje, ale powinno to nastąpić w taki sposób, aby roczne sprawozdanie finansowe, którego integralną częścią składową jest informacja dodatkowa, przedstawiało rzetelnie i jasno sytuację majątkową i finansową oraz wynik finansowy jednostki.

Poszczególne wyjaśnienia mogą być przedstawiane w formie opisowej, tabel lub innej (np. połączenia formy opisowej z tabelą).

W tabelach celowe jest podawać dane w kolejności przyjętej we wzorach sprawozdawczych, a więc:

albo stan na początek okresu, stan na koniec okresu

oraz

dane, np. przychody, koszty za okres ubiegły; dane za okres bieżący,

albo stan na koniec okresu, stan na początek okresu

oraz

dane za okres bieżący, dane za okres ubiegły.

W tym drugim przypadku (wyjątek) celowe byłoby jednak poczynić dla tabel, w których zjawiska podaje się w rozwoju (stan wyjściowy i jego zmiany); wskazane jest je sporządzać w kolejności: stan początkowy, zmiany zwiększające i zmniejszające, stan końcowy, gdyż zwiększa to ich czytelność.

Formy prezentacji wskazane jest dostosować do ich przedmiotu, na co m.in. wpływa rodzaj, typ i rozmiary działalności gospodarczej, forma prawna jednostki oraz specyfika omawianego zagadnienia.

Zakres przedmiotowy informacji dodatkowej określa - jak wspomniano - załącznik nr 1 do ustawy. Mimo że nie ma takiego obowiązku, pożądane wydaje się przedstawianie obu części informacji dodatkowej w kolejności ustępów i punktów podanej w załączniku nr 1 do ustawy, gdyż ułatwia to zorientowanie się w treści danych i wyjaśnień.

Informacje zawarte w informacji dodatkowej (podobnie jak i w pozostałych częściach sprawozdania finansowego) mogą być wykazywane z większą lub mniejszą szczegółowością niż określona w załączniku nr 1 do ustawy.

Większa szczegółowość zależy od woli jednostki i może wynikać z jej specyfiki (art. 50 ust. 1 ustawy); przedstawiony w załączniku nr 1 do ustawy wykaz informacji stanowi w zasadzie minimalny zakres danych i objaśnień, a jego rozszerzenie może w uzasadnionych przypadkach być celowe, gdyż przyczynia się do rozwiania wątpliwości, jakie mogą się nasunąć czytelnikom sprawozdania finansowego (zakładamy, że jest im dostępna informacja dodatkowa).

Mniejsze jednostki, to jest takie, które zarówno w roku obrotowym, za który sporządzają sprawozdanie finansowe, jak i w roku poprzedzającym nie osiągnęły dwóch z następujących trzech wielkości:

1) średnioroczne zatrudnienie w przeliczeniu na pełne etaty wyniosło nie więcej niż 50 osób,

2) suma aktywów bilansu na koniec roku obrotowego w walucie polskiej nie przekroczyła równowartości 2 000 000 euro,

3) przychody netto ze sprzedaży produktów i towarów oraz operacji finansowych w walucie polskiej nie przekroczyły równowartości 4 000 000 euro,

mogą (art. 50 ust. 2 ustawy) sporządzać dodatkowe objaśnienia (jak też pozostałe elementy sprawozdania finansowego) w formie uproszczonej, co jednak nie dotyczy wprowadzenia. Oznacza to, że jednostka będzie mogła skorzystać z możliwości sporządzenia sprawozdania finansowego (w tym także informacji dodatkowej) w uproszczonej formie, gdy określone w tym przepisie warunki zostaną spełnione w dwóch kolejnych latach obrotowych (dotychczas uwzględniany był tylko ostatni rok obrotowy).

W przypadku gdy w jednostce nie wystąpiły zarówno w danym roku obrotowym, jak i w roku go poprzedzającym zdarzenia dotyczące poszczególnych pozycji informacji dodatkowej, wówczas pozycje takie można - analogicznie jak przy sporządzaniu innych części składowych sprawozdania finansowego - pominąć. Dla uniknięcia jednak podejrzenia, że jednostka umyślnie pominęła niektóre istotne pozycje, celowe jest zamieszczenie na końcu informacji dodatkowej wykazu zagadnień niewystępujących w danej jednostce lub dla niej nieistotnych. Wskazane może np. być podanie następującego stwierdzenia: Nie omówiono zagadnień wymienionych w poz. ... dodatkowych informacji i objaśnień, przewidzianych w załączniku nr 1 do ustawy o rachunkowości, bowiem nie wystąpiły one zarówno w roku obrotowym, jak i roku go poprzedzającym.

Dane liczbowe prezentowane w informacji dodatkowej podaje się w sposób czyniący zadość postulatowi jasności. Dlatego dane wartościowe można wykazywać - w zależności od ich rodzaju oraz wysokości kwot - w tysiącach złotych, setkach, pełnych złotych lub w złotych i groszach. Decyzję o sposobie wykazywania kwot podejmuje jednostka sama. Celowe jest jednak, aby dane liczbowe w całym sprawozdaniu finansowym, a więc także w podbudowującej bilans oraz rachunek zysków i strat informacji dodatkowej, podawane były z tą samą szczegółowością.

Informacja dodatkowa, jak wspomniano, stanowi część sprawozdania finansowego (art. 45 ust. 2 ustawy), sprawozdanie ma zaś obowiązek podpisać osoba, której powierzono prowadzenie ksiąg rachunkowych i kierownik jednostki, a jeżeli jednostką kieruje organ wieloosobowy, wszyscy członkowie tego organu (art. 52 ust. 2 ustawy). Obowiązek podpisania dotyczy obu części informacji dodatkowej, a więc tak wprowadzenia, jak i dodatkowych objaśnień.

Wprowadzenie do sprawozdania finansowego (...)

Dodatkowe objaśnienia (...)
Ustęp 1 - Wyjaśnienia do bilansu (...)
Ustęp 2 - Wyjaśnienia do rachunku zysków i strat (...)
Ustęp 2a - Dla pozycji bilansu oraz rachunku zysków i strat, wyrażonych w walutach obcych - kursy przyjęte do ich wyceny (...)
Ustęp 2b - Objaśnienia do instrumentów finansowych (...)
Ustęp 3 - Wyjaśnienia do rachunku przepływów pieniężnych (...)
Ustęp 4 - Objaśnienie niektórych zagadnień osobowych (...)
Ustęp 5 - Objaśnienie niektórych szczególnych zdarzeń (...)
Ustęp 6 - Objaśnienia dotyczące jednostek wchodzących w skład grup kapitałowych (...)
Ustęp 7 - Informacje o połączeniu spółek (...)
Ustępy 8 i 9 - Wyjaśnienie poważnych zagrożeń dla kontynuacji działalności (...)
Ustęp 10 (...)

Spółki publiczne a informacja dodatkowa (...)
Zakończenie (...)