GENOWEFA KAWECKA-SIUZDAK

W myśl ustawy Kodeks cywilny umową użyczenia osoba przekazująca rzecz (użyczający) zezwala biorącemu (użytkownikowi), przez czas oznaczony lub nieoznaczony, na bezpłatne używanie oddanej mu w tym celu rzeczy (art. 710).

Jeżeli umowa nie określa sposobu używania rzeczy, to osoba biorąca rzecz w użyczenie może korzystać z niej w sposób odpowiadający właściwościom i przeznaczeniu rzeczy. Osoba ta ponosi zwykle koszty utrzymania rzeczy użyczonej.

Po zakończeniu okresu, na jaki zawarto umowę użyczenia, jednostka, która rzecz otrzymała, zobligowana jest zwrócić ją użyczającemu w stanie niepogorszonym. Biorący nie ponosi jednak odpowiedzialności za zużycie rzeczy, będące następstwem prawidłowego używania.

Jeżeli wartość użyczonego przedmiotu jest niska, to strony nie muszą zawierać umowy w formie pisemnej, jednak dla celów dowodowych wskazane jest poświadczenie użyczenia na piśmie.

Umowa użyczenia nie wymaga spełnienia szczególnej formy. Wystarczy że strony zawrą w niej klauzulę przewidzianą w Kc (art. 710-719) do umów tego rodzaju.

Umowa użyczenia jest - teoretycznie - korzystna dla użytkownika, gdyż nie ciąży na nim obowiązek uiszczania opłat za użytkowanie przedmiotu, bowiem cechą tej kategorii umów jest ich nieodpłatny charakter. (Przypomnijmy, że obowiązek ponoszenia opłaty następuje przykładowo w przypadku umów o najem lub dzierżawę).

Jak jednak z dalszych wywodów wynika, zarówno przepisy o podatkach dochodowych jak i podatku od towarów i usług w sposób zdecydowany upośledzają tych wszystkich, którzy zamierzają komuś użyczyć środki trwałe. Także użytkownik - wbrew pozorom - na ogół nie korzysta z przedmiotu użyczenia nieodpłatnie. Dlatego rada: zamiast użyczać nieodpłatnie, lepiej jest oddać obiekt w najem za niewielką opłatą. Zyskają na tym obie strony.

Nie stanowi jednak - naszym zdaniem - użyczenia zakup środka trwałego, a następnie przekazanie go do nieodpłatnego używania klientowi firmy, jeżeli służy to sprzedaży produktów wytwarzanych lub rozprowadzanych przez właściciela środka trwałego. Przykładowo chodzi tu o lodówki czy zamrażarki przekazywane sklepom detalicznym do przechowywania towarów dostarczonych przez ich wytwórcę lub dystrybutora, nie zaś do innych celów. Działanie takie jest umową dwustronnie zobowiązującą, dzięki której korzyści osiągają obie strony, a jej celem jest zwiększenie przychodów stron, w tym przypadku wytwórcy lub dystrybutora wyrobów i jednostki handlu detalicznego. Nawet jeśli strony nazwą podpisany dokument umową użyczenia, to w istocie porozumienie takie nie odpowiada rzeczywistym okolicznościom. Zawierając zatem umowę użyczenia środka trwałego, należy wziąć pod uwagę szerszy aspekt zagadnienia, na co zwróciło uwagę Ministerstwo Finansów w pismach: nr PO 4/GK-722-981/96 z 27.02.1997 r. oraz nr PO 4 GK-802-242/97 z 12.04.1997 r.

Podatek dochodowy (...)

Podatek od towarów i usług (...)

Podatek od czynności cywilnoprawnych (...)

Prawo bilansowe (...)

Przykład (...)