MIROSŁAW SZMIGIELSKI, WALDEMAR LACHOWSKI

Ostatnia nowelizacja ustawy o rachunkowości z 27.08.2004 r. Dz. U. nr 213, poz. 2155 (zwana dalej ustawą) potwierdza wynikający bezpośrednio z naszego członkostwa w Unii Europejskiej obowiązek sporządzania przez emitentów papierów wartościowych dopuszczonych do publicznego obrotu - poczynając od roku 2005 - skonsolidowanych sprawozdań finansowych zgodnie z Międzynarodowymi Standardami Rachunkowości (MSR). Ustawodawca polski rozszerzył ten obowiązek na wszystkie banki, a ponadto dał możliwość przyjęcia MSR jako zasad (polityki) rachunkowości również przez niektóre inne spółki. Nowelizacja umożliwia również, począwszy od 1.01.2005 r. i później, spółkom - emitentom papierów wartościowych dopuszczonych do obrotu na rynku regulowanym, emitentom ubiegającym się o takie prawo, a także spółkom dominującym, zależnym i współzależnym objętym skonsolidowanymi sprawozdaniami finansowymi sporządzonymi zgodnie z Międzynarodowymi Standardami Sprawozdawczości Finansowej (MSSF) sporządzanie ich jednostkowych sprawozdań finansowych oraz prowadzenie ksiąg na podstawie MSSF*.

Wydaje się, że rok 2005 będzie pod tym względem przełomowy i to nie tylko dla większości spółek notowanych na Warszawskiej Giełdzie Papierów Wartościowych, lecz również dla spółek publicznych lub spółek ubiegających się o dopuszczenie do publicznego obrotu w innych krajach Europejskiego Obszaru Gospodarczego (wszystkie kraje Unii Europejskiej oraz Norwegia, Islandia i Lichtenstein). Również wiele spółek dominujących oraz zależnych od polskich lub zagranicznych podmiotów sporządzających skonsolidowane sprawozdania finansowe według MSR podejmie być może decyzję o przyjęciu MSR za podstawę prowadzenia ksiąg i sporządzania sprawozdań finansowych już w 2005 r.

Za poglądem takim przemawia okoliczność, że przejście na MSR przynosi spółkom różne korzyści, z których najważniejsze to:
- lepsze, bliższe warunkom rynkowym, przedstawienie ich sytuacji gospodarczej,
- umożliwienie notowanym na giełdzie emitentom papierów wartościowych i jednostkom ubiegającym się o takie prawa sporządzania sprawozdań finansowych zgodnie z wymogami giełdy, co oszczędza różnych przeliczeń,
- umożliwienie jednostkom wchodzącym w skład grupy kapitałowej, sporządzającej z obowiązku lub własnej woli skonsolidowane sprawozdania finansowe według MSR, stosowanie tych samych zasad, według których prezentowane jest sprawozdanie grupy, co zarówno ułatwia konsolidację, jak i ocenę sytuacji i wyników finansowych jednostek objętych grupą, bez względu na ich siedzibę.

Nie należy jednak zapominać, że zbyt wczesna i niepoprzedzona odpowiednimi przygotowaniami decyzja o prowadzeniu ksiąg według MSR niesie ze sobą różne zagrożenia. W razie podjęcia decyzji o stosowaniu MSR od 1.01.2005 r. - konieczność zachowania porównywalności danych za kolejne prezentowane okresy sprawozdawcze, w tym przypadku w sprawozdaniu finansowym za 2005 rok - sprawia, że również dane za 2004 rok wymagają przekształcenia na postać zgodną z postanowieniami MSR. Odpowiednim przeobrażeniom ulec muszą w związku z tym nie tylko zasady rachunkowości, ale również związane z nimi najistotniejsze aspekty działalności danego podmiotu, gdyż jedynie wprowadzenie zmian w sposób zintegrowany umożliwia uzyskanie wymiernych korzyści z przejścia na MSR.

W niniejszym artykule podjęliśmy próbę przedstawienia głównych założeń przejścia na "nowe zasady", ze szczególnym naciskiem na zasady sporządzenia pierwszego sprawozdania finansowego zgodnego z MSR i wynikające z tego konsekwencje dla prowadzenia rachunkowości przez spółki.

Przez MSR rozumie się przy tym te standardy (MSR i MSSF) i ich interpretacje (SKI i MSSFKI) wydane przez Radę Międzynarodowych Standardów Rachunkowości (RMSR), które zostały zaakceptowane przez Komisję Europejską. W takim też znaczeniu użyto pojęcia MSR w ustawie. Według stanu prawnego na dzień pisania niniejszego artykułu Komisja Europejska przyjęła wszystkie standardy (chociaż w wersji przed zmianami wprowadzonymi przez RMSR do MSR 1 "Prezentacja sprawozdań finansowych", MSR 2 "Zapasy", MSR 8 "Zasady (polityka) rachunkowości, zmiany wartości szacunkowych i korygowanie błędów", MSR 10 "Zdarzenia następujące po dniu bilansowym", MSR 16 "Rzeczowe aktywa trwałe", MSR 17 "Leasing", MSR 21 "Skutki zmian kursów wymiany walut obcych", MSR 24 "Ujawnianie informacji na temat podmiotów powiązanych", MSR 27 "Skonsolidowane i jednostkowe sprawozdania finansowe", MSR 28 "Inwestycje w jednostkach stowarzyszonych", MSR 31 "Udziały we wspólnych przedsięwzięciach", MSR 33 "Zysk na akcje", MSR 36 "Utrata wartości aktywów", MSR 38 "Wartości niematerialne" i MSR 40 "Nieruchomości inwestycyjne". MSR 15 został całkowicie usunięty) i interpretacje z wyjątkiem:
• MSSF 2 - Płatności w formie akcji własnych,
• MSSF 3 - Połączenia jednostek gospodarczych,
• MSSF 4 - Umowy ubezpieczeniowe,
• MSSF 5 - Aktywa trwałe przeznaczone do sprzedaży oraz działalność zaniechana,
• MSR 32 - Instrumenty finansowe - ujawnianie i prezentacja,
• MSR 39 - Instrumenty finansowe - ujmowanie i wycena oraz
• Interpretacji - SKI-5, SKI-16, SKI-17, MSSFKI 1.

Tymczasem w myśl MSR 1 nie można twierdzić, że sprawozdanie finansowe jest zgodne z MSR, jeżeli nie zastosowano postanowień wszystkich obowiązujących standardów i ich interpretacji, które mają taką samą moc, jak same standardy. Z napływających z Komisji Europejskiej wieści wynika jednak, że prawdopodobnie do końca 2004 r. przyjmie ona do stosowania wszystkie zmiany MSR, brakujące standardy i interpretacje, tak że kolizji nie będzie.

Największe kontrowersje budzą jednak wciąż przepisy MSR 32 i MSR 39, które nadal podlegają modyfikacjom.

Wpływ zmiany przepisów na bieżącą rachunkowość i rozliczenia podatkowe (...)

Różnice pomiędzy ustawą a MSR (...)

Sprawozdanie finansowe - układ i zawartość (...)

Pierwszy bilans według MSR (...)

Zasady przejścia na MSR (...)

Podsumowanie (...)

* - Nazwa MSSF, zgodnie z decyzją Rady Międzynarodowych Standardów Rachunkowości, obejmuje wszystkie wcześniej wydane, a nadal obowiązujące Międzynarodowe Standardy Rachunkowości (MSR) i ich interpretacje (SKI) oraz nowo wydane standardy (MSSF) i nowo wydane interpretacje (MSSFKI). Zgodnie jednak z nazewnictwem rozporządzenia nr 1606 UE oraz ustawy dalej będzie - jako zbiorcze pojęcie - stosowany skrót MSR.