MONIKA ŁADA-CIEŚLAK

Współczesne przedsiębiorstwa działają w coraz szybciej zmieniającym się otoczeniu. Przetrwanie i możliwość osiągnięcia sukcesu uwarunkowane są umiejętnością odpowiedniego dostosowywania działalności do nowych, bardzo często radykalnie odmiennych od dotychczasowych, uwarunkowań. Przejawem rozwijania tej umiejętności jest zwiększanie elastyczności działalności przedsiębiorstw. Jej efekty widoczne są w różnych sferach działalności jednostek gospodarczych.

Zwiększanie elastyczności działalności przedsiębiorstw musi być prowadzone jednocześnie na różnych poziomach. W szczególności jednostki powinny:

- na bieżąco identyfikować zmieniające się oczekiwania różnych grup interesariuszy (klientów, właścicieli, instytucji kredytujących itp.) i formułować swoje cele z uwzględnieniem aktualnych oczekiwań,

- systematycznie dostosowywać prowadzone działania do zmieniających się celów oraz aktualnych i przewidywanych uwarunkowań działalności,

- elastycznie pozyskiwać zasoby własne lub wykorzystywać zasoby obce w sposób zapewniający ciągłą poprawę efektywności prowadzonej działalności.

Konieczność zwiększenia przez przedsiębiorstwa elastyczności działania wymusza zmiany w systemach zarządzania, a tym samym powoduje zapotrzebowanie na odmienne, bardziej elastyczne, instrumenty rachunkowości zarządczej. Stwierdzenie to w szczególności dotyczy systemów planowania, ze szczególnym uwzględnieniem planowania finansowego.

Celem artykułu jest przedstawienie planowania scenariuszowego jako metody, która z powodzeniem może być zastosowana w przedsiębiorstwach jako sposób na uelastycznienie planów finansowych.

2. Tendencje uelastyczniania planów finansowych

Przejawem tendencji do zwiększania elastyczności systemów planowania są propagowane w literaturze przedmiotu nowe podejścia do planowania. Są to metody stosowane do sporządzania planów finansowych w ramach sformalizowanych systemów, takich jak budżetowanie roczne - do takich metod zaliczyć należy elastyczne budżetowanie działań i budżetowanie kroczące. Ale również coraz szerszym zainteresowaniem cieszy się nowe podejście do tworzenia planów finansowych, jakim są prognozy elastyczne - zdaniem wielu praktyków stanowią one poważną alternatywę dla procesu budżetowania1.

W praktyce przedsiębiorstw uelastycznianie planów finansowych nie musi oznaczać konieczności opracowania i wprowadzenia zupełnie nowych rozwiązań. Korzystne efekty uzyskać można poprzez odpowiednią rozbudowę i modyfikację tradycyjnie stosowanych "sztywnych" planów finansowych2. Zwiększenie elastyczności planów uzyskać można m.in. poprzez:

- systematyczną aktualizację planowanych danych - zmiana prognoz dotyczących otoczenia przedsiębiorstwa oraz planów działalności jest na bieżąco nanoszona na plany finansowe i uzupełniana o plany na kolejne okresy,

- bieżącą weryfikację planów finansowych pod kątem możliwości dalszej poprawy efektywności działalności - jako uzupełnienie planów finansowych wprowadza się dodatkowo analizę kluczowych w danym momencie mierników efektywności,

- okresowe wprowadzanie do planów dodatkowych przekroi segmentacji danych - np. przy sporządzaniu planu sprzedaży analizuje się dane w różnych układach: asortymentów, grup klientów, rynków zbytu itp.,

- doraźne uzupełnianie podstawowych planów finansowych bardziej szczegółowymi (cząstkowymi) planami sporządzanymi dla wybranych segmentów - np. decydując o wyborze inwestycji sporządza się dodatkowo szczegółowy plan jej realizacji,

- zastosowanie zróżnicowanych cykli czasowych planowania dla różnych segmentów - przyjęte okresy i podokresy dla różnych planów mogą być różne (np. podstawowe plany finansowe mogą być sporządzane na okres trzech lat z podziałem na podokresy kwartalne, a cząstkowy plan konkretnej inwestycji na okres jej trwania z podziałem na okresy miesięczne).

Przedstawione rozwiązania są i mogą być stosowane w praktyce przedsiębiorstw w różnym zakresie. Podstawowym celem wprowadzania tych modyfikacji jest stworzenie instrumentu planowania finansowego umożliwiającego kadrze zarządzającej szybkie reagowanie na zmiany obserwowane w otoczeniu i takie przystosowanie prowadzonej działalności, aby osiągnąć jak największą efektywność. Ceną za te potencjalne korzyści jest jednak znaczne zwiększenie kosztów przygotowania i przetwarzania planów finansowych. Tak więc, decyzja o zakresie uelastycznienia systemu planowania powinna być wypadkową relacji szacowanych kosztów i korzyści przygotowania i wykorzystania uelastycznionych metod planowania finansowego. Z reguły wprowadzanie daleko idących zmian w systemach planowania daje korzystne efekty w przedsiębiorstwach działających w bardzo zmiennych warunkach otoczenia. Natomiast firmy działające w bardzo stabilnym otoczeniu mogą z powodzeniem stosować bardziej tradycyjne podejście do przygotowania i realizacji planów finansowych.

3. Planowanie scenariuszowe (...)
4. Tradycyjne planowanie finansowe a planowanie scenariuszowe (...)
5. Przykład planów scenariuszowych (...)
6. Zakończenie (...)