MIKOŁAJ TURZYŃSKI

Z dniem 1 maja 2004 r. weszły - jak wiadomo - w życie przepisy nowej ustawy o podatku od towarów i usług, zwanej dalej ustawą o VAT.

Zgodnie z nią opodatkowaniu podlega odpłatna dostawa towarów i odpłatne świadczenie usług na terytorium Polski, przy czym dostawa towarów polega na przeniesieniu prawa do rozporządzania nimi jak właściciel. W tym znaczeniu dostawą, a więc w istocie sprzedażą towarów, jest również wydanie towarów na podstawie umowy dzierżawy, najmu, leasingu lub innej o podobnym charakterze, zawartej na czas określony, jeżeli przewiduje ona, że w następstwie normalnych zdarzeń określonych w tej umowie lub z chwilą zapłaty ostatniej raty, prawo własności towaru zostanie przeniesione na nabywcę.

Usługą natomiast jest każde świadczenie, które nie stanowi dostawy towarów.

Przez wymienione wyżej umowy leasingu rozumie się przy tym umowy, w wyniku których, zgodnie z przepisami ustaw o podatku dochodowym, odpisów amortyzacyjnych od przedmiotów umowy dokonuje korzystający (są to umowy mające charakter leasingu finansowego) oraz umowy leasingu, których przedmiotem są grunty. W przypadku takich umów podatek VAT jest obecnie naliczany jednorazowo, od sumy wszystkich należnych za cały okres umowy opłat leasingowych (obejmują one zarówno spłatę wartości przedmiotu, jak i odsetki), i wykazywany w fakturze. Fakturę taką może poprzedzać faktura VAT, notyfikująca wpłatę opłaty wstępnej.

Natomiast w przypadku "normalnych" umów o najem, dzierżawę czy leasing, zwany popularnie operacyjnym, nic się nie zmieniło. Są to nadal usługi, fakturowane stopniowo, w miarę trwania umowy.

Celem niniejszego opracowania jest omówienie zmian, jakie nastąpiły w przepisach ustawy o VAT dotyczących umów leasingu oraz wskazanie na ich skutki ekonomiczne i bilansowe. Polegają one z grubsza na:

- konieczności zaangażowania przez leasingodawcę, w przypadku zawarcia umowy o leasing finansowy, znacznie wyższych środków pieniężnych niż dotychczas, wobec wymogu zapłaty z góry VAT od całości umowy (22% należności brutto); biorąc pod uwagę, że korzystający ma na ogół prawo odliczenia całej sumy podatku od swojego podatku należnego już w momencie rozpoczęcia leasingu, leasingodawca - aby złagodzić skutki działania ustawy o VAT - mógłby w umowie o leasing przewidzieć obowiązek zwrócenia mu wraz z pierwszą ratą - całej kwoty VAT naliczonego,

- niejasnej sytuacji dotyczącej podstawy opodatkowania; w przypadku leasingu finansowego opłaty ratalne są z reguły uzależnione od kursu walut obcych i stóp procentowych, te zaś ulegają często zmianom; powstaje pytanie, czy wobec zmiany kwoty należności z tytułu dostawy przedmiotu leasingu zmianie ulega też wartość podatku, czy też nalicza się go jednorazowo, a późniejsze zmiany nie wywołują potrzeby jego korygowania.

Jeżeli oba wskazane utrudnienia nie zostaną zneutralizowane, to można sądzić, że nastąpi istotne ograniczenie umów, klasyfikowanych dla celów podatkowych jako leasing finansowy.

Tymczasem w myśl ustawy o rachunkowości (art. 3 ust. 4) większość umów najmu i dzierżawy (leasingu operacyjnego) uznawana jest dla potrzeb bilansowych za leasing finansowy.

Dodatkowo uwzględnienia wymaga całkowicie odmienne podejście do leasingu finansowego z opcją nabycia, reprezentowane w ustawie o VAT (jednorazowa sprzedaż) i w ustawach o podatku dochodowym, w których nadal honoruje się (uznaje za przychody i koszty podatkowe) raty opłat leasingowych.

Klasyfikacja umów leasingu w myśl ustawy o VAT - dostawa towarów czy świadczenie usług (...)
Samochody osobowe (...)
Fakturowanie opłat leasingowych przez finansującego (...)
Leasing uznany za świadczenie usług lecz bilansowo kwalifikowany jako finansowy (...)
Ewidencja leasingu (...)
Kierunki zmian w MSR (...)