ARKADIUSZ JANUSZEWSKI, JERZY GIERUSZ

Jedną z cenniejszych dla menedżerów informacji jest informacja o kosztach wytworzenia i sprzedaży produktów (przy uwzględnieniu rodzaju klientów, kanałów dystrybucji i rynków zbytu) oraz ich rentowności. Mają one kluczowe znaczenie przy podejmowaniu decyzji dotyczących struktury asortymentowej wytwarzanych wyrobów. Znając rentowność ustala się ranking zyskowności produktów, który jest z kolei konfrontowany ze strukturą przychodów ze sprzedaży. Stanowi to podstawę do decyzji o utrzymaniu lub zmianie obecnej struktury sprzedaży. Dążeniem jest zwiększanie udziału produktów wysoko rentownych oraz zmniejszanie produkcji i sprzedaży lub wręcz wycofanie produktów o niskiej rentowności bądź przynoszących straty.

Podstawą określenia rentowności produktów jest znajomość ich kosztów. O ile koszty bezpośrednie (materiały, płace i inne koszty bezpośrednie) są z reguły przypisywane poszczególnym wyrobom na podstawie wiarygodnych dowodów zużycia lub kluczy, to problem stanowi rozliczenie kosztów pośrednich, wspólnych dla wielu produktów.

Koszty pośrednie stanowią obecnie często nawet ponad 60% ogółu kosztów. Wyniki badań amerykańskich pokazują, że od przeszło stu lat koszty pośrednie wzrosły w przemyśle od 40% do 75% ogółu kosztów, podczas gdy udział kosztów płacy bezpośredniej zmalał od 55% do 25% ogółu kosztów. Jest to spowodowane rozwojem technologii (automatyzacją i robotyzacją procesów wytwórczych) i zmianami w organizacji pracy, czemu towarzyszy wzrost zapotrzebowania na specjalistów i spadek zapotrzebowania na robotników niewykwalifikowanych. Równocześnie wzrasta znaczenie procesów przed-, po- i wokółprodukcyjnych, jak badania i rozwój, zaopatrzenie, marketing, dystrybucja, magazynowanie, obsługa sprzedaży. Wzrost konkurencji zmusił przedsiębiorstwa do różnicowania produkcji. Spowodowana tymi zjawiskami zmiana struktury kosztów działania przedsiębiorstw, przejawiająca się wzrostem kosztów pośrednich, stała się jedną z podstawowych przyczyn krytyki przydatności tradycyjnych rachunków kosztów, przy których koszty pośrednie przypisywane są poszczególnym produktom w sposób mechaniczny, nieodzwierciedlający prawdziwej ich kosztochłonności.

2. Założenia rachunku kosztów działań (...)
3. Stan RKD w Polsce (...)
4. Stan zastosowań RKD w przedsiębiorstwach Polski północnej (...)
5. Metodologia i wyniki oceny zasadności stosowania RKD (...)
6. Możliwości wdrożenia RKD w opinii badanych podmiotów (...)
7. Zakończenie (...)