JOANNA SAWICKA, TOMASZ SAWICKI

Rozporządzenie Ministra Finansów z 12.12.2001 r. w sprawie szczegółowych zasad uznawania, metod wyceny, zakresu ujawniania i sposobu prezentacji instrumentów finansowych (Dz. U. nr 149, poz. 1674 z późn. zm.) uzupełniające ustawę o rachunkowości (dalej u.o.r.) wprowadziło nowe pojęcie - skorygowaną cenę nabycia (określaną również jako zamortyzowany koszt). Służy ona do wyceny aktywów oraz zobowiązań finansowych i stanowi prostą konsekwencję dostosowywania polskich przepisów prawa do Międzynarodowych Standardów Rachunkowości.

Tematyka stosowania skorygowanej ceny nabycia została już zarysowana na łamach "Rachunkowości" , jednak rzeczywistość stawia przed praktykami wciąż nowe zadania i pytania, na które brak odpowiedzi.

Celem niniejszego artykułu jest wskazanie na praktyczne korzyści, płynące ze stosowania efektywnej stopy procentowej do wyceny oraz zasygnalizowanie problemu, jaki powoduje różny sposób definiowania okresu bazowego, służącego do naliczania przychodów / kosztów odsetkowych od niektórych instrumentów finansowych.

U.o.r. obliguje jednostki do rzetelnego i jasnego przedstawiania swojej sytuacji majątkowej, finansowej, jak również wyniku finansowego, z czego wynika nakaz ujmowania w księgach rachunkowych i wykazywania w sprawozdaniu finansowym wszelkich zdarzeń, w tym również operacji gospodarczych, zgodnie z ich treścią ekonomiczną (art. 4 ust. 2).

Stosowanie skorygowanej ceny nabycia do wyceny wybranych grup instrumentów finansowych stanowi przejaw wypełniania przez jednostki tych ustawowych obowiązków. Skorygowana cena nabycia zdefiniowana została - jak wiadomo - jako cena nabycia:

- w jakiej składnik aktywów finansowych lub zobowiązań finansowych został po raz pierwszy wprowadzony do ksiąg rachunkowych (wartość początkowa),

- pomniejszona o spłaty wartości nominalnej (kapitału podstawowego),

- odpowiednio skorygowana o:

ˇ skumulowaną kwotę zdyskontowanej różnicy między wartością początkową składnika i jego wartością w terminie wymagalności, wyliczoną za pomocą efektywnej stopy procentowej,

ˇ odpisy aktualizujące (pomniejszające) wartość.

Efektywna stopa procentowa jest zaś stopą, za pomocą której następuje zdyskontowanie do bieżącej wartości związanych z instrumentem finansowym przyszłych przepływów pieniężnych oczekiwanych w okresie do terminu wymagalności, a w przypadku instrumentów o zmiennej stopie procentowej - do terminu następnego oszacowania przez rynek poziomu odniesienia. Efektywna stopa procentowa stanowi zatem wewnętrzną stopę zwrotu składnika aktywów lub zobowiązania finansowego za dany okres.

Przy wyliczeniu skumulowanej kwoty dyskonta aktywów finansowych i zobowiązań finansowych za pomocą efektywnej stopy procentowej uwzględnia się wszelkie opłaty płacone lub otrzymywane przez strony kontraktu.

Powstaje pytanie, jakie korzyści może odnieść jednostka (poza spełnieniem wymogów formalnych) ze stosowania takiej metody wyceny, która w praktyce wymaga pewnego wysiłku ze strony odpowiednich służb finansowo-księgowych i jest dosyć czasochłonna.

(...)