TELESFOR ŻYZNOWSKI

Umowę komisu oraz obowiązki i uprawnienia stron tej umowy (komitenta i komisanta) określają przepisy art. 765-773 K.c. Przewidują one, że przez umowę komisu przyjmujący zlecenie (komisant) zobowiązuje się za wynagrodzeniem (prowizją), w zakresie działalności swego przedsiębiorstwa, do kupna lub sprzedaży rzeczy ruchomych na rachunek dającego zlecenie (komitenta), lecz w imieniu własnym.

Wynikające z umowy komisu zasady postępowania w rozrachunkach między komisantem a komitentem pod względem cywilnoprawnym obowiązują dalej. Radykalnej zmianie uległy natomiast, począwszy od 1.05.2004 r., zasady rozrachunków z tytułu umowy komisu, wobec rozwiązań wprowadzonych ustawą z 11.03.2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz. U. nr 54, poz. 535), zwaną dalej ustawą o VAT. Rzutują one również na moment ustalenia dochodu podatkowego oraz sposób ewidencji księgowej.

Zasadnicza zmiana polega na tym, że czynności wykonane przez przyjmującego zlecenie - komisanta, na podstawie umowy komisu, nie są już traktowane jak usługi, za które komisant liczy wyłącznie prowizję, lecz stanowią "zwykłą" dostawę towarów, rozumianą jako przeniesienie na komisanta prawa do rozporządzania towarami jak właściciel (art. 7 ust. 1 pkt. 3 i 4 ustawy o VAT). Komisant z kolei sprzedaje te towary nabywcy, wystawiając w razie potrzeby fakturę, to że dopiero potem komisant płaci za towar komitentowi nie zmienia postaci rzeczy.

W przypadku komisu przez dostawę towarów rozumie się:

1) wydanie na podstawie umowy komisu towarów:

- przez komitenta (właściciela towaru) - komisantowi (pośrednikowi),

- przez komisanta - końcowemu nabywcy tych towarów (sprzedaż komisowa), oraz

2) wydanie towarów komitentowi przez komisanta, jeżeli na podstawie umowy komisu, komisant zobowiązany był do nabycia rzeczy na rachunek komitenta; jest to przypadek rzadko kiedy występujący, dlatego zakup komisowy w tym opracowaniu pominięto.

Przeniesienie na komisanta prawa do rozporządzania - jak właściciel - towarami, objętymi umową komisu sprzedaży (pkt 1) sprawia, że - mimo obowiązywania kodeksu cywilnego - przyjęte przez komisanta od komitenta towary wymagają wykazania w księgach rachunkowych komisanta jako zapasy własne, podczas gdy przed zmianą przepisów o VAT (do 30.04.2004 r.) wykazywano je w ewidencji pozabilansowej, jako zapasy obce. Towary, przyjęte przez komisanta od komitenta w celu ich sprzedaży na warunkach umowy komisu, są zatem traktowane jako aktywa komisanta, w znaczeniu określonym w art. 3 ust. 1 pkt 12 ustawy o rachunkowości, czyli jako kontrolowane przez niego zasoby majątkowe o wiarygodnie określonej wartości, które zapewniają komisantowi w przyszłości korzyści ekonomiczne. Dlatego przyjęte przez komisanta do sprzedaży komisowej towary ujmuje się na koncie 33 "Towary". Każde inne rozwiązanie komplikowałoby ewidencję i rozliczenia podatkowe.

Z kolei przekazanie towarów przez komitenta na rzecz komisanta, mimo opóźnionej zapłaty za nie, gdyż następującej dopiero po znalezieniu na nie przez komisanta nabywcy, stanowi dla komitenta sprzedaż. W myśl przepisów ustawy o VAT:

- obowiązek podatkowy u komisanta (art. 19 ust. 1-4) powstaje bowiem z chwilą wydania towaru komisantowi, a jeśli wydanie powinno być udokumentowane fakturą VAT - z chwilą wystawienia faktury, nie później niż 7 dnia od daty wydania towaru, natomiast u komisanta - z chwilą wydania towaru nabywcy;

- podstawą opodatkowania dostawy sprzedaży, następującej na podstawie umowy komisu (art. 30 ust. 1 pkt. 2a i 3 ustawy o VAT), jest:

ˇ u komitenta, wydającego towary komisantowi - kwota należna pomniejszona o prowizję komisanta i należny podatek VAT (art. 30 ust. 1 pkt 3),

ˇ u komisanta, wydającego sprzedane towary nabywcy - kwota należna z tytułu tej dostawy (sprzedaży), pomniejszona o kwotę należną podatku VAT (art. 30 ust. 1 pkt 2a).

(...)

2. "Normalna" sprzedaż komisowa towarów na zlecenie jednostek prowadzących księgi rachunkowe (...)
3. Sprzedaż towarów używanych (...)
4. Sprzedaż komisowa samochodów (...)