JULIUSZ KAMIŃSKI

Odpłatna dostawa (sprzedaż) towarów to - w myśl art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy o VAT - podstawowa czynność podlegająca opodatkowaniu VAT. Nie podlega zatem opodatkowaniu VAT nieodpłatna dostawa towarów z wyjątkiem przekazania lub zużycia towarów bez wynagrodzenia, jeżeli podatnikowi przysługiwało prawo do obniżenia w całości lub części kwoty VAT należnego o kwotę VAT naliczonego od zakupu tych towarów.

Warto zarazem zwrócić uwagę, że ustawodawca, definiując dostawę towarów, określił że polega ona na przeniesieniu prawa do rozporządzania towarami jak właściciel, ale nie wskazał konkretnych, podlegających opodatkowaniu VAT czynności w rozumieniu kodeksu cywilnego. Oznacza to, że czynnościami podlegającymi opodatkowaniu VAT są te czynności - niezależnie od ich kwalifikacji w myśl prawa cywilnego - które rodzą skutki ekonomiczne analogiczne do sprzedaży.

II. Czynności wskazane w ustawie o VAT jako zaliczane do dostaw towarów

Ustawodawca uznał za niezbędne wskazanie wprost, że niektóre czynności - w myśl ustawy o VAT (art. 7 ust 1) - traktuje się na równi z dostawą towarów. Są to:

1) przeniesienie własności towaru z nakazu organu władzy publicznej lub podmiotu działającego w jego imieniu bądź z mocy prawa w zamian za odszkodowanie,

2) wydanie towarów na podstawie umowy:

a) dzierżawy, najmu, leasingu lub innej umowy o podobnym charakterze, zawartej na czas określony lub

b) sprzedaży na warunkach odroczonej płatności,

jeżeli umowa taka przewiduje, że w następstwie normalnych zdarzeń nią przewidzianych lub z chwilą zapłaty ostatniej raty prawo własności zostanie przeniesione na korzystającego wzgl. nabywcę,

3) wydanie towarów następuje na podstawie umowy komisu:

- między komitentem a komisantem, jak również wydanie towarów przez komisanta osobie trzeciej,

- komitentowi przez komisanta, jeżeli komisant zobowiązany był do nabycia rzeczy na rachunek komitenta,

4) ustanowienie spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu mieszkalnego, spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu oraz przekształcenie spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu mieszkalnego na spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu, a także ustanowienie na rzecz członka spółdzielni mieszkaniowej odrębnej własności lokalu mieszkalnego lub lokalu o innym przeznaczeniu oraz przeniesienie na rzecz członka spółdzielni własności lokalu lub własności domu jednorodzinnego.

Ad 1) Dostawą towarów jest - w myśl ustawy - także przeniesienie za odszkodowaniem własności towarów następujące z:

- nakazu organu władzy publicznej lub podmiotu działającego w jego imieniu bądź

- mocy prawa.

Przykładowo dotyczy to wywłaszczenia nieruchomości (mowa o tym w art. 112 i nast. ustawy z 21.08.1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jednolity Dz. U. z 2000 r. nr 46, poz. 543 z późn. zm.) polegającego na pozbawieniu dotychczasowego właściciela prawa własności do całości lub części nieruchomości, jeżeli cele publiczne nie mogą być zrealizowane w inny sposób niż przez pozbawienie praw do nieruchomości, a prawa te nie mogą być nabyte w drodze umowy. Nieruchomość może być wywłaszczona tylko na rzecz Skarbu Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego. Jeżeli wywłaszczeniem jest objęta część nieruchomości, a pozostała część nie nadaje się do prawidłowego wykorzystywania na dotychczasowe cele, to - na żądanie właściciela lub użytkownika wieczystego nieruchomości - nabywa się tę część, w drodze umowy, na rzecz Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego, w zależności od tego, na czyją rzecz następuje wywłaszczenie.

Innym przykładam zastosowania omawianego przepisu jest wywłaszczenie, o którym mowa w art. 26 i nast. ustawy z dnia 27.10.1994 r. o autostradach płatnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2001 r. nr 110, poz. 1192 z późn. zm.). W myśl tej ustawy Generalny Dyrektor Dróg Krajowych i Autostrad nabywa, w drodze umowy, na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości położone w pasie drogowym autostrady. Odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość powinno odpowiadać jej wartości rynkowej, ustalonej według stanu na dzień wydania decyzji o ustaleniu lokalizacji autostrady. I takie odszkodowanie stanowi czynność objętą ustawą o VAT.

(...)