JERZY KUCHMACZ

Częstym rodzajem powiązań kapitałowych jednostek jest występowanie jednostki dominującej i jednostki od niej zależnej. Istotą tego powiązania jest, że jednostka dominująca sprawuje kontrolę nad jednostką zależną, co głównie polega na możliwości kształtowania jej polityki operacyjnej i finansowej.

Jeżeli jednostka dominująca i jednostki od niej zależne przekraczają określoną wielkość mierzoną sumą bilansową, obrotem i zatrudnieniem, to w myśl ustawy z 29.09.1994 r. o rachunkowości (Dz. U. z 2002 r. nr 76 z późn. zm.), zwanej dalej ustawą, jednostka dominująca zobowiązana jest sporządzić sprawozdanie finansowe obejmujące dane wszystkich tych jednostek, zestawione w taki sposób, jakby grupa tych jednostek (jest to grupa kapitałowa) stanowiła jedno przedsiębiorstwo. Jest to sprawozdanie skonsolidowane. Znaczenie terminu "konsolidacja" przejrzyście definiuje Danuta Krzywda: "konsolidacja sprawozdań finansowych - jest to ogół procedur mających na celu sporządzenie -na podstawie sprawozdań finansowych jednostek gospodarczych wchodzących w skład grupy - całościowego sprawozdania finansowego w taki sposób, jakby grupa stanowiła jedną jednostkę" (D. Krzywda, Rachunkowość finansowa, FRRwP, Warszawa 1999, s. 534).

W grupie kapitałowej, gdzie jednostka dominująca kontroluje jednostkę zależną, konsolidacja następuje metodą pełną, to znaczy drogą sumowania identycznych co do nazwy i treści pozycji sprawozdań finansowych sporządzonych w zasadzie na ten sam dzień i wyłączenia z nich wzajemnych obrotów oraz niezrealizowanych z punktu widzenia grupy kapitałowej wyników. Takie rozstrzygnięcie zawiera art. 59 ust. 1 ustawy oraz § 10 rozporządzenia Ministra Finansów z 12.12.2001 r. w sprawie szczegółowych zasad sporządzania przez jednostki inne niż banki i zakłady ubezpieczeń sprawozdania finansowego jednostek powiązanych (Dz. U. nr 152, poz. 1729), zwanego dalej rozporządzeniem. Z kolei przepisy art. 60 ustawy oraz §§ 11-16 rozporządzenia opisują sposób dokonywania konsolidacji metodą pełną.

W określonych przypadkach (por. art. 57 ust. 2 i art. 59 ust. 2) konsolidacja może też nastąpić metodą praw własności (art. 62 i 63 ustawy).

Szczególne problemy rodzi sporządzanie metodą pełną sprawozdania finansowego jednostek powiązanych przez polską grupę kapitałową, jeżeli w jej skład wchodzi zagraniczna jednostka zależna. Zagadnieniu temu poświęcony jest artykuł. Dla uproszczenia w artykule ograniczono się do omówienia zagadnień związanych z konsolidacją bilansu oraz rachunku zysków i strat, pomijając - jako o wiele prostsze - sprawy konsolidacji rachunku przepływów pieniężnych oraz zestawienia zmian w kapitale własnym.

2. Problemy konsolidacji zagranicznej jednostki zależnej (...)

3. Przykład liczbowy (...)

4. Dodatkowe problemy konsolidacji zagranicznych jednostek zależnych (...)