CZESŁAW PACZUŁA

Niektóre problemy działania biegłych sądowych z zakresu rachunkowości i finansów

(fragment)

I Prawodawstwa niemal wszystkich krajów europejskich przyznają ekspertyzie i opinii, sporządzanym przez zaprzysiężonych biegłych sądowych, duże znaczenie w sprawach karnych i cywilnych. Przedmiotem ekspertyz i opinii biegłych sądowych z zakresu rachunkowości i finansów są zagadnienia powstające na tle sporów i przestępstw gospodarczych, wymagające specjalistycznych, gruntownych i wszechstronnych wyjaśnień fachowych w celu ustalenia prawdy obiektywnej.

Teoria i praktyka procesu sądowego uznaje biegłego za szczególnego rodzaju osobowe źródło dowodowe, a jego fachową opinię - za swoisty środek dowodowy. Biegły - w tym również biegły sądowy z dziedziny rachunkowości i finansów - jest ważnym pomocnikiem sądu i prokuratury, dostarczającym organom wymiaru sprawiedliwości i ścigania wiadomości specjalnych, pomagających w ustaleniu stanu faktycznego, co umożliwia sądowi wniknięcie w istotę zagadnienia w sposób najbardziej bezpośredni.

Warunkiem, by tak się stało, jest m.in. posiadanie przez biegłego sądowego wykształcenia wyższego lub co najmniej średniego oraz nieprzeciętnej znajomości swojego zawodu, opartej na długoletnim doświadczeniu. Tylko jeśli zostaną spełnione te warunki, wyjaśnienia biegłego z dziedziny jego specjalności mogą mieć charakter autorytatywny, umożliwiający sądowi właściwe rozstrzygnięcie sprawy. Aczkolwiek wnioski biegłego podlegają swobodnej ocenie sądu, to jednak w wielu przypadkach od nich zawisły jest wynik sprawy. Z tego względu każdy biegły sądowy, podejmując się tak ważnego zadania, powinien wykonywać powierzoną mu czynność z największą sumiennością i obiektywizmem, opartym na wszechstronnej i gruntownej wiedzy zawodowej.

Te ogólne wymagania, stawiane każdej opinii lub ekspertyzie biegłego, dotyczą zwłaszcza ekspertyzy księgowo-finansowej, która jest jedną z trudniejszych, gdyż - z natury rzeczy - musi się opierać na badaniu i analizie różnego rodzaju, nieraz skomplikowanych wydrukach komputerowych i dokumentacji księgowej, obejmującej znaczną liczbę różnorodnych zdarzeń gospodarczych, oraz na dość złożonych zasadach księgowania i sprawozdawczości finansowej podmiotów gospodarczych.

Przy ocenie tych zjawisk i okoliczności nie można posługiwać się utartymi szablonami, lecz aby dojść do poprawnych wyników i wniosków - należy drogą syntezy rezultatów badania stworzyć sobie jasny, krytyczny pogląd na daną sprawę i dopiero na tej podstawie opracować ekspertyzę i wydać końcową obiektywną, rzetelną i fachową opinię.

Tylko sumienna, bezstronna i gruntownie opracowana ekspertyza ma dla sądu i dla stron właściwą wartość dowodową. Ekspertyza nie odpowiadająca tym warunkom jest po prostu bezwartościowa.

(...)

---