MONIKA MARCINKOWSKA

Rezerwy celowe tworzone przez banki na ekspozycje kredytowe są wyrazem realizacji przez nie zasady ostrożności. Odzwierciedlają one ryzyko, jakie wiąże się ze spłatą udzielonych przez bank kredytów, i umożliwiają rzetelną prezentację wartości wykazanych w bilansie i ewidencji pozabilansowej należności. Z uwagi na rolę jaką banki odgrywają przy realizacji obrotu gospodarczego, ich działalność podlega znacznym regulacjom nadzorczym, co dotyczy zwłaszcza pomiaru i kontroli podejmowanego przez nie ryzyka. Odnosi się to również do zasad tworzenia rezerw celowych. Od 1 stycznia 2004 r. obowiązują jednak nowe przepisy, zawarte w rozporządzeniu Ministra Finansów z 10.12.2003 r. w sprawie zasad tworzenia rezerw na ryzyko związane z działalnością banków (Dz. U. nr 218, poz. 2147), zwane dalej rozporządzeniem, zastępujące podobne rozporządzenie z grudnia 2001 r. Celem niniejszego artykułu jest przedstawienie obecnie wiążących, zmodyfikowanych zasad tworzenia rezerw celowych przez banki.

2. Ekspozycje kredytowe banku i potrzeba tworzenia rezerw celowych

Odpisy z tytułu rezerw celowych na ekspozycje kredytowe banków pełnią tę samą rolę, co aktualizacja wartości należności, regulowana postanowieniami art. 35b ustawy o rachunkowości. Celem tworzenia rezerw celowych jest zatem urealnienie wartości należności, dzięki uwzględnieniu stopnia prawdopodobieństwa ich zapłaty. Odpisy z tytułu rezerw celowych obciążają koszty okresu, w którym odpisy te zostały dokonane, i mają na celu przygotowanie się banku na straty, jakie może on ponieść w związku z udzielonym kredytem.

Jakkolwiek powszechnie mówi się o rezerwach na kredyty, to jednak określenie to jest zbyt wąskie. Dlatego należy mówić o "ekspozycji kredytowej", która definiowana jest jako wykazane w bilansie należności z tytułu udzielonych kredytów i pożyczek, skupionych wierzytelności, czeków i weksli, zrealizowanych gwarancji, innych wierzytelności o podobnym charakterze oraz przyjęte przez bank pozabilansowe zobowiązania o charakterze finansowym i gwarancyjnym (z wyłączeniem odsetek i prowizji, także skapitalizowanych). Nowością (od 2004 roku) jest wyłączenie z ekspozycji wierzytelności od podmiotów zależnych od banku, o ile zaangażowanie kapitałowe banku w te podmioty wycenione jest metodą praw własności (art. 28 ust. 1 pkt 4 oraz art. 63 ustawy o rachunkowości), zaś wysokość rezerw tworzonych przez te podmioty jest nie niższa od poziomu obliczonego zgodnie z zasadami określonymi w rozporządzeniu.

Rozporządzenie odmiennie traktuje różne grupy ekspozycji, zależnie od rodzaju klienta oraz celu udzielenia kredytu. Wyróżnia się:

- ekspozycje kredytowe wobec Skarbu Państwa - tj. ekspozycje kredytowe wynikające z umów zawartych przez osoby uprawnione do reprezentowania Skarbu Państwa;

- udzielone pożyczki i kredyty detaliczne - czyli ekspozycje kredytowe wobec osób fizycznych, udzielone na cele niezwiązane z działalnością gospodarczą lub prowadzeniem gospodarstwa rolnego, z wyłączeniem pożyczek i kredytów mieszkaniowych, pożyczek i kredytów hipotecznych oraz zobowiązań pozabilansowych;

- udzielone pożyczki i kredyty mieszkaniowe - są to ekspozycje kredytowe wobec osób fizycznych, wynikające z finansowania związanego z zaspokajaniem potrzeb mieszkaniowych celu - niedotyczącego działalności gospodarczej lub prowadzenia gospodarstwa rolnego;

- udzielone pożyczki i kredyty hipoteczne - tj. ekspozycje kredytowe wobec osób fizycznych na cele niezwiązane z działalnością gospodarczą lub prowadzeniem gospodarstwa rolnego, zabezpieczone hipoteką na nieruchomości mieszkalnej;

- pozostałe ekspozycje kredytowe.

Bank ma obowiązek tworzenia rezerw celowych na ekspozycje kredytowe, aby odzwierciedlić ponoszone ryzyko. Rozporządzenie określa minimalny poziom rezerw celowych, uzależniając go od kategorii ryzyka, do której zaklasyfikowano poszczególne ekspozycje.

3. Klasyfikacja ekspozycji kredytowych banku (...)

4. Tworzenie i rozwiązywanie rezerw celowych (...)

5. Rezerwy celowe w prawie podatkowym (...)

6. Podsumowanie (...)