KATARZYNA JĘDRZEJEWSKA

Ustawa o terminach zapłaty w transakcjach handlowych Odsetki na żądanie czy z mocy ustawy

(fragment)

1 stycznia 2004 r. weszła w życie ustawa z 12.06.2003 r. o terminach zapłaty w transakcjach handlowych (Dz.U. nr 139, poz. 1323). Zastąpiła ona obowiązującą przez dwa lata (2002 r. i 2003 r.) ustawę z 6.09.2001 r. o terminach zapłaty w obrocie gospodarczym (Dz.U. nr 129, poz. 1443). Nowa ustawa różnicuje sposób ustalania, czy wierzycielowi przysługują odsetki za zwłokę z tytułu przedłużenia terminu płatności (odsetki za tzw. kredyt kupiecki) w zależności od tego, czy termin zapłaty został ustalony w umowie, czy też nie. Wydaje się jednak, że jest to zróżnicowanie pozorne.

Generalnie chodzi o sytuacje, gdy zapłata następuje po 30 dniach od dostarczenia towaru lub wykonaniu usługi. Odsetki za okres od 31 dnia po spełnieniu świadczenia - to cena za wydłużony termin płatności. W uzasadnieniu do projektu nowej ustawy napisano, że mają one spełniać funkcję "opłaty za kredyt kupiecki". Innymi słowy są to odsetki zwykłe, czyli za korzystanie z cudzych pieniędzy. Odrębna kwestia - to odsetki za opóźnienie, czyli zwłokę w zapłacie (o których dalej).

Dlaczego kwestię odsetek zwykłych postanowiono uregulować w ustawie? Czyżby nie wystarczał kodeks cywilny? Otóż kodeks cywilny nie przewiduje generalnego obowiązku płacenia odsetek z tytułu kredytowania jednego podmiotu przez drugi. Zgodnie z art. 359 K.c. odsetki od sumy pieniężnej należą się tylko wtedy, gdy to wynika z czynności prawnej albo z ustawy, z orzeczenia sądu lub z decyzji innego właściwego organu. Oznacza to, że odsetki nie mogą wynikać ze zwyczaju. Mogą natomiast - jest to jedno z dopuszczalnych przez K.c. rozwiązań - wynikać z czynności prawnej (z reguły z umowy).

Problem polega jednak na tym, że w ostatnich latach silniejsi ekonomicznie partnerzy wymuszali na słabszych podmiotach zawieranie takich umów, w których terminy zapłaty były wydłużane do 60, 90 czy nawet 120 dni. Tym samym podmioty silniejsze zmuszały małych przedsiębiorców, by ci kredytowali je, bez osiągania z tego tytułu jakiejkolwiek rekompensaty.

(...)

---