STANISŁAW KOC

W myśl ustawy z 29.09.1994 r. o rachunkowości po jej nowelizacji zwanej dalej ustawą, analogicznie jak w Międzynarodowym Standardzie Rachunkowości (MSR) nr 12 "Podatek dochodowy", do odroczonego podatku dochodowego od osób prawnych (dalej w skrócie zwanego "odroczonym podatkiem") stosuje się tzw. podejście bilansowe. Przy tym podejściu, powodującym powstanie rezerw lub aktywów tytułu odroczonego podatku, różnice przejściowe miedzy wynikiem finansowym brutto a podstawą opodatkowania, ustalone zgodnie z ustawą z 15.02 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (Dz. U. z 2002 r. nr 54 poz. 654 z póź. zm.) zwaną dalej ustawą o pdop, wynikają z porównania wartości bilansowej (księgowej) i podatkowej składników aktywów oraz pasywów. W rezultacie takiego porównania w księgach rachunkowych i bilansie należy obligatoryjnie wykazywać zarówno rezerwy (przyszłe zobowiązania) jak i aktywa (spodziewane potrącenia) z tytułu odroczonego podatku przypadającego od tych różnic.

Metodę bilansową przyjętą do ustalenia odroczonego podatku charakteryzują dwie zalety, a mianowicie zapewnia ona urealnienie wyniku finansowego oraz umożliwia ujęcie w bilansie należności i zobowiązań z tytułu podatku dochodowego.

Wysokość rezerw i aktywów z tytułu odroczonego podatku zależy od:

ˇ wysokości i znaku kwoty różnic przejściowych (ujemne lub dodatnie),

ˇ stawek podatku dochodowego, jakie będą obowiązywały w latach, w których według przewidywań nastąpi rozliczenie rezerw i aktywów i wpłyną one (zwiększą lub zmniejszą) na podstawę opodatkowania.

W ustawie przewidziano ponadto, że aktywa z tytułu odroczonego podatku obejmują również podatek od straty podatkowej, którą można będzie odliczyć od dochodów podatkowych uzyskanych w następnych latach, przy uwzględnieniu jednak zasady ostrożności.

Rezerwy i aktywa z tytułu odroczonego podatku dotyczące operacji rozliczanych z kapitałem (funduszem) własnym odnosi się w myśl art. 37 ust. 9 ustawy na ten kapitał (fundusz) własny, a nie na wynik finansowy.

W związku ze zgłaszanymi w 2003 r. wątpliwościami dotyczącymi zarówno zasad jak i sposobu ustalania odroczonego podatku w opracowaniu omówiono m.in.:

o różnice przejściowe w rozumieniu przepisów podatkowych (deklaracji podatkowej CIT-2),

o wzajemne relacje między różnicami przejściowymi a czasowymi,

o sposób oraz moment ujęcia w ewidencji księgowej rezerw i aktywów z tytułu odroczonego podatku wpływających na wynik finansowy,

o dopuszczalne przy ustalaniu odroczonego podatku uproszczenia.

W przykładach liczbowych i wyjaśnieniach do nich główną uwagę poświęcono problematyce rezerw i aktywów z tytułu odroczonego podatku powiązanych z wynikiem finansowym gdyż to one występują w praktyce powszechnie .

Natomiast zagadnienia szczególne, jak różnice przejściowe powiązane z kapitałem własnym i inne, skomentowano w części końcowej opracowania.