MAGDALENA WITKOWSKA

Księgi rachunkowe prowadzi się a sprawozdania finansowe sporządza w walucie polskiej, stąd każda operacja wyrażona w walucie obcej wymaga przeliczenia na złote i grosze przy zastosowaniu właściwego kursu waluty obcej, o czym mówią art. 9 i art. 45 ust. 5 ustawy o rachunkowości, zwanej dalej ustawą.

Na skutek bieżących wahań kursów waluty polskiej w stosunku do walut obcych, zmian wzajemnych relacji między kursami poszczególnych walut, a także dlatego, że kursy sprzedaży walut przez bank (a więc zakupu przez jednostki) są wyższe od kursów ich kupna przez bank (a więc odsprzedaży przez jednostkę), przy czym kursy stosowane przez poszczególne banki uprawnione do skupu i sprzedaży walut obcych odbiegają od kursów walut ogłaszanych przez NBP - kursy te różnią się od siebie.

Zgodnie z art. 30 ustawy wyrażone w walutach obcych operacje gospodarcze ujmuje się w księgach rachunkowych a stany aktywów i zobowiązań prezentuje się w sprawozdaniu finansowym odpowiednio po kursie:

1) figurującym w dokumencie odprawy celnej (SAD) co dotyczy eksportu i importu wyrobów, towarów i materiałów, jak też związanych z tym eksportem i importem należności i zobowiązań; figurujący w SAD kurs jest to stabilizowany na okresy dwutygodniowe średni kurs NBP;

2) średnim ustalonym dla danej waluty przez NBP - w przypadku eksportu i importu usług, jak też związanych z tym należności i zobowiązań, nabycia akcji i udziałów oraz innych papierów wartościowych:

3) stosowanym przy kupnie lub sprzedaży walut przez bank, z którego usług korzysta jednostka - w przypadku operacji sprzedaży lub kupna walut, operacji zapłaty w walutach należności lub zobowiązań oraz wyceny w walucie polskiej wykazywanych w bilansie składników aktywów i pasywów denominowanych w walucie obcej, z tym że wycena w złotych aktywów wyrażonych w walucie obcej na dzień bilansowy nie może być wyższa zaś pasywów niższa od ich wartości przeliczonej na walutę polską według średniego kursu ustalonego przez NBP na ten dzień.

Na skutek wzrostu lub spadku wartości złotego w stosunku do walut obcych, w miarę upływu czasu, kursy te podlegają zmianom, co powoduje powstanie różnic kursowych.

Ustawa przewiduje, że różnice kursowe mogą powstawać:

- bieżąco - w ciągu roku obrotowego - na zakończonych (najczęściej na skutek zapłaty) operacjach,

- okresowo - na dzień bilansowy, na operacjach jeszcze niezakończonych, będących w toku a więc nieopłaconych.

Różnice kursowe są niestety w odmienny często sposób traktowane przez prawo bilansowe i podatkowe. System podatkowy jest bowiem systemem autonomicznym, niezależnym od przepisów prawa bilansowego. Komplikuje to rozliczenia.

Pomoc w ustaleniu najczęściej pojawiających się różnic może przynieść zamieszczona na końcu opracowania tabela.

Aby jednak właściwie z niej korzystać, celowe wydaje się uprzednie przypomnienie, że przeliczeniu na walutę polską podlegają wszystkie wyrażone w walucie obcej aktywa i zobowiązania:

1) bieżąco, w momencie wprowadzenia ich do ksiąg rachunkowych - jako powstałe w wyniku operacji zakupu lub sprzedaży bądź zapłaty za te transakcje,

2) na dzień bilansowy - figurujące w księgach rachunkowych w celu zaktualizowania ich wyceny wobec zmian kursów waluty.

Wycena w ciągu roku obrotowego (pkt 1) dotyczy w szczególności wymagających zapłaty w walucie obcej:

- operacji nabycia aktywów trwałych lub obrotowych bądź powstania kosztów i związanych z nimi zobowiązań oraz przychodów ze sprzedaży i związanych z tą sprzedażą należności,

- regulacji należności lub zobowiązań (w tym także kredytów lub pożyczek), a także

- przychodów i rozchodów zagranicznych środków pieniężnych posiadanych przez jednostkę w gotówce lub na bankowym rachunku walutowym.

Wycena na dzień bilansowy (pkt 2) dotyczy wyrażonego w walutach obcych:

- stanu środków pieniężnych zgromadzonych na walutowych rachunkach bankowych lub znajdujących się w kasie jednostki,

- aktywów finansowych (udziałów, akcji, innych papierów wartościowych, a także udzielonych pożyczek),

- stanu nieuregulowanych należności i zobowiązań (w tym także niespłaconych kredytów i pożyczek).

2. Kursy stosowane do wyceny (...)

3. Rozliczanie różnic kursowych (...)

4. Różnice kursowe w rachunku zysków i strat (...)

5. Podatkowe ujęcie różnic kursowych (...)

6. Różnice kursowe dotyczące odpisów aktualizujących oraz odpisanych rozrachunków (...)

7. Walutowy rachunek bankowy (...)

8. Inne zagadnienia (...)