ANNA GRZEGRZÓŁKA

Częścią składową każdego rocznego sprawozdania finansowego jest informacja dodatkowa.

Dzieli się ona na dwie części, a mianowicie: "Wprowadzenie do sprawozdania finansowego" oraz "Dodatkowe informacje i objaśnienia".

"Wprowadzenie do sprawozdania finansowego", zwane dalej w skrócie "wprowadzeniem", opisuje przyjęte zasady (politykę) rachunkowości, w tym metody wyceny i sporządzania sprawozdania finansowego w zakresie, w jakim ustawa o rachunkowości (dalej ustawa) pozostawia jednostce prawo wyboru, przedstawia przyczyny i skutki ich ewentualnych zmian w stosunku do roku poprzedzającego, a dalej powinno zawierać deklarację zdolności jednostki do kontynuowania działalności i ewentualną informację o poważnych jej zagrożeniach.

"Dodatkowe informacje i objaśnienia", zwane dalej w skrócie "dodatkowymi objaśnieniami", zawierają natomiast:

- wyjaśnienia do bilansu, rachunku zysków i strat, zestawienia zmian w kapitale (funduszu) własnym oraz rachunku przepływów pieniężnych za okresy sprawozdawcze objęte sprawozdaniem finansowym,

- proponowany podział zysku lub sposób pokrycia straty,

- podstawowe informacje o pracownikach i organach jednostki,

- inne istotne dla zrozumienia sprawozdania finansowego informacje.

Jak widać - informacja dodatkowa uzupełnia i rozszerza słownie i liczbowo dane zawarte w "sformalizowanych" wzorach rocznego sprawozdania finansowego.

Uzupełnienia polegają na prezentowaniu danych uszczegóławiających i wyjaśniających wartości wykazywane w bilansie, rachunku zysków i strat, zestawieniu zmian w kapitale (funduszu) własnym oraz rachunku przepływów pieniężnych. Rozszerzenie polega zaś na ujawnieniu - niewykazywanych w innych częściach sprawozdania - informacji, niepodawanych w jednostkach pieniężnych, ale które mogą mieć istotne znaczenie dla czytelnika sprawozdania finansowego przy ocenie sytuacji jednostki.

Zakres informacji dodatkowej (zarówno wprowadzenia, jak i dodatkowych objaśnień), sporządzanej przez jednostki inne niż banki i zakłady ubezpieczeń, określa załącznik nr 1 do ustawy.

Załącznik ten nie zawiera obligatoryjnych wzorów sporządzania obu części informacji dodatkowej, lecz określa jedynie ich tematykę, która wymaga omówienia z uwzględnieniem specyfiki działalności jednostki i potrzeb informacyjnych czytelników sprawozdania finansowego zgodnie z celem jego sporządzania. Podejście takie nie upoważnia jednak do nieujawniania wymaganych danych i informacji, jeżeli występują one w danej jednostce i są istotne.

Jednostka może według swego uznania ustalić postać, w jakiej przedstawia te informacje, ale powinno to nastąpić w taki sposób, aby roczne sprawozdanie finansowe, którego integralną częścią składową jest informacja dodatkowa, przedstawiało rzetelnie i jasno sytuację majątkową i finansową oraz wynik finansowy jednostki. Jednostka powinna oczywiście zadbać też o zachowanie swoich tajemnic handlowych, jednak nie może to następować ze szkodą dla wiarygodności sprawozdania finansowego.

Poszczególne wyjaśnienia mogą być przedstawiane w formie opisowej, tabel lub innej (np. połączenia formy opisowej z tabelą).

W tabelach celowe jest podawać dane w kolejności przyjętej we wzorach sprawozdawczych, a więc:

albo stan na początek okresu, stan na koniec okresu

oraz

dane np. przychody, koszty za okres ubiegły; dane za okres bieżący,

albo stan na koniec okresu, stan na początek okresu

oraz

dane za okres bieżący, dane za okres ubiegły.

W tym drugim przypadku wyjątek należałoby jednak poczynić dla tabel, w których zjawiska podaje się w rozwoju (stan wyjściowy i jego zmiany); wskazane jest je sporządzać w kolejności: stan początkowy, zmiany zwiększające i zmniejszające, stan końcowy, gdyż zwiększa to ich czytelność.

Formy prezentacji celowe jest dostosować do ich przedmiotu, na co m.in. wpływa rodzaj, typ i rozmiary działalności gospodarczej, forma prawna jednostki oraz specyfika omawianego zagadnienia.

Zakres przedmiotowy informacji dodatkowej określa - jak wspomniano - załącznik nr 1 do ustawy. Mimo że nie ma takiego obowiązku, wskazane wydaje się przedstawianie obu części informacji dodatkowej w kolejności ustępów i punktów podanej w załączniku nr 1 do ustawy, gdyż ułatwia to zorientowanie się w treści danych i wyjaśnień.

Informacje zawarte w informacji dodatkowej (podobnie jak i w pozostałych częściach sprawozdania finansowego) mogą być wykazywane z większą lub mniejszą szczegółowością niż określona w załączniku nr 1 do ustawy.

Większa szczegółowość zależy od woli jednostki i może wynikać z jej specyfiki (art. 50 ust. 1); przedstawiony w załączniku nr 1 do ustawy wykaz informacji stanowi w zasadzie minimalny zakres danych i objaśnień, a jego rozszerzenie może w uzasadnionych przypadkach być celowe, gdyż przyczynia się do rozwiania wątpliwości, jakie mogą się nasunąć czytelnikom sprawozdania finansowego (zakładamy, że jest im dostępna informacja dodatkowa).

Mniejsze jednostki, to jest takie, które w roku obrotowym, za który sporządzają sprawozdanie finansowe, nie osiągnęły dwóch z następujących trzech wielkości:

1) średnioroczne zatrudnienie w przeliczeniu na pełne etaty wyniosło nie więcej niż 50 osób,

2) suma aktywów bilansu na koniec roku obrotowego w walucie polskiej nie przekroczyła równowartości 2 000 000 euro,

3) przychody netto ze sprzedaży produktów i towarów oraz operacji finansowych w walucie polskiej nie przekroczyły równowartości 4 000 000 euro,

mogą - stosowanie do przepisów art. 50 ust. 2 ustawy - sporządzać dodatkowe objaśnienia (jak też pozostałe elementy sprawozdania finansowego) w formie uproszczonej, co jednak nie dotyczy wprowadzenia.

W przypadku gdy w jednostce nie wystąpiły zarówno w danym roku obrotowym, jak i w roku go poprzedzającym zdarzenia dotyczące poszczególnych pozycji informacji dodatkowej, wówczas pozycje takie można -analogicznie jak przy sporządzaniu innych części składowych sprawozdania finansowego - pominąć. Dla uniknięcia jednak podejrzenia, że jednostka tylko z sobie wiadomych względów pominęła niektóre pozycje, celowe jest zamieszczenie na końcu informacji dodatkowej wykazu zagadnień niewystępujących w danej jednostce. Wskazane może np. być przytoczenie następującego stwierdzenia: Nie omówiono zagadnień wymienionych w poz. ... dodatkowych informacji i objaśnień, przewidzianych w załączniku nr 1 do ustawy o rachunkowości, bowiem nie wystąpiły one zarówno w roku obrotowym, jak i roku go poprzedzającym.

Dane liczbowe prezentowane w informacji dodatkowej podaje się w sposób czyniący zadość postulatowi jasności. Dlatego dane wartościowe można wykazywać - w zależności od ich rodzaju oraz wysokości kwot - w tysiącach złotych, setkach, pełnych złotych lub w złotych i groszach Decyzję o sposobie wykazywania kwot podejmuje jednostka sama. Celowe jest, aby dane liczbowe w całym sprawozdaniu finansowym, a więc także w informacji dodatkowej, podawane były z tą samą szczegółowością.

Informacja dodatkowa, jak wspomniano, stanowi część sprawozdania finansowego (art. 45 ust. 2 ustawy), sprawozdanie ma zaś obowiązek podpisać osoba, której powierzono prowadzenie ksiąg rachunkowych i kierownik jednostki, a jeżeli jednostką kieruje organ wieloosobowy, wszyscy członkowie tego organu (art. 52 ust. 2 ustawy). Obowiązek podpisania dotyczy obu części informacji dodatkowej, a więc tak wprowadzenia, jak i dodatkowych objaśnień.

Wprowadzenie do sprawozdania finansowego (...)

Dodatkowe informacje i objaśnienia (...)

Zakończenie (...)