STANISŁAW KOC

W bilansie - jak wiadomo - nie mogą być wykazywane:

· należności i roszczenia z tytułu dostaw i usług, a więc głównie sprzedaży:

- nieściągalne, gdyż udokumentowano niemożność ich zaspokojenia w sposób opłacalny,

- przedawnione, a więc po upływie przewidzianego prawem terminu ich dochodzenia na drodze sądowej,

- umorzone w rezultacie zwolnienia dłużnika przez wierzyciela z długu.

Jest to tym uzasadnione, że należności i roszczenia nieściągalne, przedawnione lub umorzone nie mają wartości gospodarczej, która powinna cechować aktywa. Nie zostaną one w przyszłości spieniężone, a więc nie przyniosą jednostce korzyści ekonomicznych.

Należności nieściągalne oraz należności i zobowiązania przedawnione lub umorzone nie mogą figurować w sprawozdaniu finansowym, dlatego podlegają odpisaniu w księgach rachunkowych, najpóźniej przed ich zamknięciem, według zasad określonych w ustawie z 29.09.1994 r. o rachunkowości (Dz. U. z 2002 r. nr 76, poz. 694 z późn. zm.), zwanej dalej u.o.r.

Natomiast właściwe, niewymagające odpisania, należności i roszczenia powinny być wykazane w bilansie zgodnie z zasadą ostrożnej wyceny, w realnej, dającej się zainkasować, wartości. Wymaga to, w miarę potrzeby, dokonania obniżających należności odpisów aktualizujących całość lub część wartości nominalnej tych należności, których zapłata jest wątpliwa lub windykacja poważnie utrudniona i opóźniona.

Również w myśl przepisów ustaw o podatku dochodowym od osób prawnych (dalej pdop) i osób fizycznych (dalej pdof) można wyróżnić wierzytelności, a więc należności i roszczenia:

1) nieściągalne ("przepadłe"),

2) przedawnione i umorzone,

3) których nieściągalność można uznać za prawdopodobną (co wymaga udowodnienia, zwanego "uprawdopodobnieniem"), jednak ich zakres przedmiotowy jest węższy od należności wątpliwych w rozumieniu u.o.r.

Przedawnienie lub umorzenie należności powoduje zarazem u dłużnika przedawnienie lub umorzenie zobowiązania z tego samego tytułu. Wymagają one u dłużnika odpisania, gdyż z chwilą zaprzestania obowiązku świadczenia przestały być obcymi kapitałami, wchodzącymi w skład pasywów.

Cechą wspólną wierzytelności, o których mówi prawo podatkowe, jest że mogą one stanowić wyłącznie równowartość uzyskanego uprzednio przychodu, ale bez VAT i nie mogą obejmować należnych odsetek zwłoki, a jeżeli wyrażone są w walucie obcej, to obowiązuje wycena według kursu z dnia powstania należności, bez jej późniejszego aktualizowania.

A oto ich charakterystyka wynikająca z przepisów podatkowych i zasad ich stosowania.

Wierzytelności nieściągalne (...)

Wierzytelności przedawnione i umorzone (...)

Uprawdopodobnienie nieściągalności wierzytelności (...)

Księgowe i podatkowe rozliczenie odpisanych i objętych aktualizacją należności (...)