DARIUSZ WĘDZKI

Analiza sprawozdań finansowych jest tą - ważną - częścią rachunkowości, która pozwala księgowemu, biegłemu rewidentowi lub innej osobie zajmującej się finansami przedsiębiorstwa poznać:

ˇ ogólną jego sytuację finansową w przeszłości, w teraźniejszości oraz przyszłości (jeśli dostępne są sprawozdania pro forma),

ˇ wybrane aspekty działalności, np. związane z rentownością czy zadłużeniem.

Może ona także stanowić podstawę analizy decyzyjnej, jako składnik rachunkowości zarządczej, wspierającej decyzje zarządu i kierowników.

Analiza wstępna, zgodnie ze swoją nazwą, jest tym początkowym etapem analizy sprawozdań finansowych, podczas którego analityk formułuje wstępne hipotezy o kondycji przedsiębiorstwa. Ma ona jednak jedynie zasugerować kierunek dalszej analizy. Obecnie, gdy większość firm posiada bardziej lub mniej rozbudowane informatyczne systemy rachunkowości, problemem staje się nadmiar informacji, które jeśli nie zostaną poddane odpowiedniej selekcji i przetworzeniu, wywołują jedynie szum informacyjny. Analiza sprawozdań finansowych, w tym oczywiście analiza wstępna, służą właśnie selekcji materiału badawczego i pozwala sformułować pierwsze wnioski. Są one potem pogłębiane i weryfikowane za pomocą bardziej zaawansowanych metod analizy, jak np. analizy wskaźnikowej. Ponieważ analizie wstępnej poddawana jest jedynie część informacji zawartych w sprawozdaniach finansowych, a jej metody są bardzo proste, możliwe interpretacje są zbyt wieloznaczne, aby można było wyciągać jednoznaczne wnioski, np. co do rentowności działalności.

Wielkości kwotowe zawarte w sprawozdaniach finansowych, pomimo znacznej szczegółowości współczesnych sprawozdań, w stopniu niewystarczającym wyjaśniają skutki operacji gospodarczych, jakie nastąpiły w ciągu roku obrotowego. Dlatego dopiero analiza wstępna daje odpowiedzi na podstawowe pytania w rodzaju:

ˇ jakie pozycje sprawozdania (np. które aktywa czy zobowiązania) są najbardziej, a jakie najmniej znaczące?

ˇ jak szybko rosną lub maleją różne wielkości liczbowe ujęte w sprawozdaniach?

ˇ jakie podstawowe powiązania zachodzą pomiędzy różnymi pozycjami danego sprawozdania?

Odpowiedź na te pytania daje zastosowanie odpowiednich metod analizy.

Działalność gospodarcza jest jednak na tyle skomplikowana, że wnioskowanie może ulec zakłóceniu z powodu np.:

ˇ dysproporcji zachodzących między wartościami pozycji sprawozdania finansowego,

ˇ występowania wartości ujemnych i zerowych,

ˇ układu liczb powodującego, że wyciągnięte wnioski mogą się różnić zależnie od stosowanej metody analizy.

Z tych powodów konieczna jest nie tylko znajomość samych metod analizy, ale także różnych "pułapek" czyhających na praktyka.

Generalnie analiza wstępna może stanowić:

ˇ początkowy etap analizy , przeprowadzanej w ramach oceny poszczególnych sprawozdań, lub

ˇ wyodrębnioną grupę metod analizy, poprzedzającą zastosowanie bardziej zaawansowanych metod .

Wybór któregoś z tych poglądów jest właściwie obojętny. W niniejszym artykule wykorzystane zostanie drugie podejście. Klasyfikację metod analizy wstępnej przyjmującej za kryterium ich rodzaj przedstawia schemat 1. Analiza struktury polega na badaniu relacji między poszczególnymi pozycjami danego sprawozdania, zaś analiza czasowa bada szybkość zmian wartości poszczególnych pozycji.

(...)

2. Charakterystyka i problemy obliczeniowe analizy struktury (...)

3. Charakterystyka i problemy obliczeniowe analizy czasowej (...)