MAGDALENA WITKOWSKA

W Polsce księgi rachunkowe prowadzi się, a sprawozdania finansowe sporządza - jak wiadomo - w złotych. Tymczasem jednostki posiadają różne aktywa i zobowiązania wyrażone lub płatne w walucie obcej. Wymagają one przeliczenia na złote. Dlatego w rachunkowości konieczne jest stosowanie do przeliczeń na złote kursów walut obcych w stosunku do złotego, aby móc w ewidencji ująć i rozliczyć transakcje wyrażone w walutach obcych oraz wycenić do bilansu aktywa i zobowiązania opiewające na waluty obce. Istotne znaczenie ma w związku z tym zastosowanie właściwego rodzaju kursu waluty.

W myśl art. 30 ustawy o rachunkowości, zwanej dalej ustawą, przeliczenie waluty obcej na złote - zależnie od okoliczności - powinno nastąpić według:

- kursu waluty figurującego w dokumencie odprawy celnej (SAD), co dotyczy importu i eksportu wyrobów, materiałów i towarów,

- kursu średniego waluty ustalonego przez Narodowy Bank Polski,

- kursu kupna banku, z którego usług jednostka korzysta (niższego),

- kursu sprzedaży banku, z którego usług jednostka korzysta (wyższego).

Zależy to od rodzaju operacji, a także momentu dokonywania przeliczenia.

Na skutek wzrostu lub spadku wartości złotego w stosunku do walut obcych kursy te - w miarę upływu czasu - podlegają zmianom, co powoduje powstanie różnic kursowych.

W obowiązującej od 1.01.2002 r. znowelizowanej ustawie zmienione zostały zasady przeliczania składników aktywów i pasywów wyrażonych w walutach obcych na walutę polską, a także sposób rozliczania powstałych na skutek tej wyceny różnic kursowych zarówno w ciągu roku, jak i na dzień bilansowy.

Nie uległy natomiast, w zasadzie, istotnym zmianom terminy ustalania różnic kursowych. Nadal ustala się różnice kursowe bieżąco - na rozrachunkach zakończonych w ciągu roku obrotowego i okresowo - na niezakończonych na dzień wyceny, tj. na kończący okres sprawozdawczy dzień bilansowy.

Podobnie jak w latach ubiegłych istnieje też nadal szereg rozbieżności w traktowaniu różnic kursowych przez prawo bilansowe i podatkowe.

Pomoc w ustaleniu najczęściej pojawiających się różnic może przynieść zamieszczona dalej tablica.

Aby jednak właściwie z niej korzystać celowe wydaje się przypomnienie, że przeliczeniu na walutę polską podlegają wszystkie aktywa i zobowiązania wyrażone w walucie obcej:

1) w momencie wprowadzenia ich do ksiąg rachunkowych - jako operacji zakupu lub sprzedaży bądź zapłaty za te transakcje,

2) na dzień bilansowy - figurujące w księgach rachunkowych i prezentowane w bilansie.

Wycena w ciągu roku obrotowego (pkt 1) dotyczy w szczególności płatnych w walucie obcej:

- operacji nabycia aktywów trwałych lub obrotowych bądź powstania kosztów i związanych z nimi zobowiązań oraz przychodów ze sprzedaży i związanych z tą sprzedażą należności,

- regulacji należności lub zobowiązań (w tym także kredytów lub pożyczek), a także

- przychodów i rozchodów posiadanych przez jednostkę w gotówce lub na bankowym rachunku walutowym zagranicznych środków pieniężnych.

Wycena na dzień bilansowy (pkt 2) obejmuje wyrażone w walutach obcych:

- stan środków pieniężnych zgromadzonych na walutowych rachunkach bankowych lub znajdujących się w kasie jednostki,

- aktywa finansowe (udziały, akcje, inne papiery wartościowe a także udzielone pożyczki),

- stan nieuregulowanych należności i zobowiązań (w tym także niespłaconych kredytów i pożyczek).

Na skutek wprowadzenia w krajach Unii Gospodarczo-Walutowej jednolitej waluty euro dwanaście walut narodowych krajów członkowskich UGW utraciło w okresie między dniem 1.01.2002 r. a dniem 28.02.2002 r. status prawnych środków płatniczych. W związku z tym na dzień 1.01.2002 r. przeliczeniu na euro podlegały wyrażone w walutach narodowych krajów członkowskich UGW (figurujące w złotych w księgach rachunkowych jednostki):

- środki pieniężne zgromadzone na walutowych rachunkach bankowych jednostki,

- aktywa finansowe zarówno długo- jak i krótkoterminowe,

- nierozliczone należności i zobowiązania (w tym także z tytułu niespłaconych kredytów i pożyczek).

Przeliczenia na euro należało - jak wspomniano - dokonać na dzień 1.01.2002 r. przy zastosowaniu do walut narodowych stałych kursów euro wskazanych w tabeli zawartej w załączniku do ustawy z 25.05.2001 r. o skutkach wprowadzenia w niektórych państwach członkowskich Unii Europejskiej wspólnej waluty euro (Dz. U. nr 63, poz. 640).

Ustalone w euro kwoty nie podlegały jednak ponownemu przeliczeniu na złote polskie w momencie konwersji lecz figurowały w księgach rachunkowych jednostki w złotych w wartości ustalonej na dzień bilansowy (31.12.2001 r. - jeżeli jednostka stosuje rok obrotowy równy kalendarzowemu). Tym samym przeliczenie walut narodowych na euro nie spowodowało powstania różnic kursowych. Różnice kursowe mogły powstać dopiero w ciągu 2002 r. w momencie zapłaty lub na dzień ponownej wyceny (tj. na dzień bilansowy, np. 31.12.2002 r.) figurujących w księgach rachunkowych sald opiewających na euro.

2. Stosowane do wyceny kursy (...)

3. Rozliczanie różnic kursowych (...)

4. Podatkowe ujęcie różnic kursowych (...)

5. Rozliczenie nadwyżki dodatnich różnic kursowych nad ujemnymi z roku 2001 (...)

6. Różnice kursowe dotyczące odpisów aktualizujących oraz odpisanych rozrachunków (...)

7. Walutowy rachunek bankowy (...)

8. Różnice kursowe w rachunku zysków i strat (...)