Od redakcji

1. Od 1.01.2002 r., a jeżeli rok obrotowy jednostki rozpoczyna się później - to od tej daty, obowiązują jednostki daleko idące zmiany, jakie nastąpiły w wydanej 29.09.1994 r. ustawie o rachunkowości (tekst jednolity po zmianach z 2002 r. - Dz. U. nr 76, poz. 696) - zwanej dalej ustawą, które zostały wprowadzone ustawą z 9.11.2000 r. o zmianie ustawy o rachunkowości (Dz. U. nr 113, poz. 1186).

Niniejsze wydanie WWK uwzględnia rozwiązania wynikające z tej nowelizacji oraz - oczywiście - wszystkie rozwiązania zawarte w poprzednich wydaniach WWK, na które nowelizacja nie miała wpływu.

Wzięto również pod uwagę rozwiązania wynikające ze zmian w innych przepisach, a w szczególności:

- Kodeksu spółek handlowych, wpływające na szczegółowe rozwiązania w zakresie ewidencji przez spółki handlowe kapitałów własnych i ich zmian,

- przepisów podatkowych dotyczących m.in.:
> obejmowania udziałów (akcji) w spółkach w zamian za wkłady niepieniężne,
> umów leasingu, które w świetle przepisów podatkowych są umowami leasingu operacyjnego, a według ustawy - umowami leasingu finansowego.

2. WWK nie jest - jak wiadomo - obligatoryjny.

Zgodnie z art. 83 ust. 1 ustawy w celu ujednolicenia zasad grupowania operacji gospodarczych i ograniczenia nakładu pracy związanego z ustaleniem zakładowych planów kont mogą być stosowane wzorcowe plany kont.

Może je określić w drodze rozporządzenia, w oparciu o przepisy art. 82 i 83 ust. 2 ustawy, Minister Finansów.

W przeciwieństwie jednak do ustawy przed nowelizacją, w znowelizowanej ustawie Ministrowi Finansów nie przyznano prawa do ustalenia wzorcowego planu kont dla "pozostałych jednostek" innych niż banki, zakłady ubezpieczeń, fundusze inwestycyjne i emerytalne itp. Oznacza to, że pozostałe jednostki mogą stosować wzorcowe plany kont, korzystając z dostępnych na rynku wydawnictw, o ile tylko rozwiązania w nich zawarte są zgodne z ustawą.

Publikowane, już szóste, wydanie WWK może z powodzeniem pełnić funkcję wzorcowego planu kont, stanowiącego punkt wyjścia do opracowania zakładowego planu kont (art. 10 ust. 1 pkt 3a ustawy o rachunkowości) przez prowadzące i kontynuujące działalność gospodarczą, stosujące przewidziane ustawą księgi rachunkowe, jednostki o różnej formie prawnej, jak na przykład spółki prawa handlowego, spółki cywilne, spółdzielnie - w tym także mieszkaniowe, przedsiębiorstwa państwowe, samodzielne publiczne zakłady opieki zdrowotnej, jednostki badawcze, osoby fizyczne, z wyjątkiem:
- banków i innych jednostek organizacyjnych działających na podstawie prawa bankowego,
- zakładów ubezpieczeń,
- funduszy emerytalnych i inwestycyjnych,
- jednostek budżetowych.
Wyjaśnienia do WWK nie uwzględniają ewentualnych odrębności jednostek prowadzących działalność gospodarczą, lecz funkcjonujących według szczególnych reguł (np. fundacje, stowarzyszenia, wspólnoty mieszkaniowe).

3. Obecne wydanie WWK zawiera:

- wykaz kont, obejmujący też nowe konta, dodane dla łatwego stosowania rozwiązań przewidzianych w znowelizowanej ustawie i dostosowania danych ksiąg rachunkowych do potrzeb podatkowych,

- odpowiednio zmodyfikowane i rozszerzone wyjaśnienia szczegółowe dotyczące działania kont ujętych w WWK,

- zmieniony i kolejny raz wzbogacony wykaz księgowań, na który składa się łącznie około 540 uznanych za najczęściej występujące zdarzeń (operacji gospodarczych), połączonych w 40 haseł i dodatkowo rozbudowanych:

> odpowiednio do przewidzianych w ustawie możliwości wyboru rozwiązań, np. w zakresie ewidencji i wyceny rzeczowych składników majątku obrotowego, prowadzenia rachunku kosztów i sporządzania rachunku zysków i strat,
> z uwzględnieniem wypracowanych w praktyce rozwiązań dla zdarzeń, nie unormowanych w ustawie.

4. Zmiany w samym wykazie kont starano się ograniczyć do minimum:

a. Wprowadzono konto służące ewidencji różnic z aktualizacji wyceny długoterminowych aktywów finansowych: 09 "Odpisy aktualizujące długoterminowe aktywa finansowe".

b. Wprowadzono konto 04 "Inwestycje w nieruchomości i prawa", służące do ewidencji wyodrębnionych do inwestycji składników uprzednio kwalifikowanych do środków trwałych lub wartości niematerialnych i prawnych.

c. Podzielono uprzednie konto 84 "Rezerwy i przychody przyszłych okresów" na trzy, z których pierwsze służy ewidencji rezerw na przyszłe zobowiązania - jest to konto 83 "Rezerwy", drugie rozliczeniom międzyokresowym przychodów - jest to konto 84, a trzecie przejęło funkcję dawnego konta 84 w części dotyczącej odpisów aktualizujących należności - jest to konto 29 "Odpisy aktualizujące rozrachunki".

Odpowiednio do tego konto 84 zmieniło nazwę na 84 "Rozliczenia międzyokresowe przychodów" - tak jak to przyjęto w znowelizowanej ustawie.

d. Odpisy z tytułu trwałej utraty wartości środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych, aby nie mnożyć liczby kont, ujmuje się wraz z umorzeniami na koncie 07 "Odpisy umorzeniowe środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych", zaś odpisy aktualizujące wartość zapasów - na kontach odchyleń - 34 "Odchylenia od cen ewidencyjnych materiałów i towarów", względnie 62 "Odchylenia od cen ewidencyjnych produktów".

Odpisy aktualizujące inwestycje w nieruchomości i prawa, zarówno gdy ich wycena następuje w cenach nabycia skorygowanych o odpisy z tytułu trwałej utraty wartości, jak i w wartości godziwej, proponuje się ujmować na koncie wyodrębnionym w ramach konta 04. Możliwe jest też - w razie wyceny inwestycji po cenie nabycia - stosowanie do tego celu konta 07, a w razie wyceny w wartości godziwej - konta 04, 09.

Konta 04, 07, 09, 29, 34 i 62 pozwalają na wyodrębnienie odpisów aktualizujących wartość poszczególnych składników aktywów dla celów bilansowych i ułatwiają - przy ustalaniu kosztów uzyskania przychodów - wyeliminowanie kwot tego rodzaju odpisów nie uwzględnianych podatkowo.

e. Podzielono konta kapitału (funduszu) własnego w sposób odpowiadający pozycjom wzoru bilansu na konta:
80 "Kapitał podstawowy"
81 "Pozostałe kapitały własne"
81-1 "Kapitał (fundusz) zapasowy"
81-2 "Kapitał (fundusz) rezerwowy"
81-3 "Kapitał (fundusz) z aktualizacji wyceny".

5. Za nietypowe uznano w WWK operacje związane w szczególności z:
- łączeniem się jednostek i ich podziałem,
- likwidacją i upadłością jednostki (z wyjątkiem księgowań dotyczących ewidencji skutków wyceny aktywów na skutek zagrożenia kontynuacji działalności (art. 29 ustawy) oraz łączenia wszystkich składników kapitałów w jeden kapitał podstawowy na dzień rozpoczęcia likwidacji lub postępowania upadłościowego (art. 36 ust. 2d ustawy)),
- różnego typu kontraktami terminowymi i innymi instrumentami finansowymi.

6. Zważywszy, że zawarte w WWK rozwiązania księgowe stanowią jedynie sugestie, nie ma przeszkód co do tego, aby na przykład w zakładowym wykazie kont:

- uwzględniać możliwości rozbudowy, jakie zapewnia prowadzona za pomocą komputera księgowość i odmiennie oznaczyć numery kont czy też przyjąć inną szczegółową rozbudowę analityczną, gdyż nie narusza to merytorycznych rozwiązań WWK,

- ujmować rozrachunki z odbiorcami i dostawcami na jednym koncie 20, zamiast na koncie 20 "Rozrachunki z odbiorcami" i 21 "Rozrachunki z dostawcami", z zachowaniem przewidzianych w ustawie zasad ustalania sald rozrachunków z tytułu dostaw i usług dla potrzeb sprawozdania finansowego,

- nie stosować do ewidencji różnic z aktualizacji wyceny majątku finansowego i należności kont 09, 29, a różnice takie odnosić bezpośrednio na konto, na którym ujęta jest wartość odpowiednich aktywów przed aktualizacją (takie rozwiązanie przyjęto dla konta 04),

- nie wyodrębniać na kontach syntetycznych 83 i 84 rezerw i rozliczeń międzyokresowych przychodów i stosować dawne konto 84 (ale bez odpisów aktualizujących należności).

Niemniej wyjaśnienia WWK i operacje zawarte w wykazie księgowań typowych operacji gospodarczych bazują na wykazie kont uwzględniającym przedstawione wyżej w punkcie 4 zmiany. Pełny wykaz kont zawiera część A opracowania.

---