JERZY KUCHMACZ

Przedmiotem zainteresowania użytkowników sprawozdań finansowych spółek akcyjnych są różne wielkości ekonomiczne; szczególnie wiele uwagi poświęcają zwykle wartości zysku osiągniętego w okresach przeszłych oraz w okresie bieżącym. Często ocena zysku spółki akcyjnej następuje za pośrednictwem wskaźnika EPS (ang. Earnings per Share), czyli kwoty zysku przypadającej na jedną akcję zwykłą.

Podstawowa formuła obliczania tego wskaźnika ma postać:

Tak ustalony wskaźnik dostarcza informacji o przeszłości, przy czym kwota zysku w liczniku może zawierać znaczne saldo wyników nadzwyczajnych, których właściwością jest niepowtarzalny charakter - w przyszłości nie muszą ponownie wystąpić. Z kolei mianownik może ulec w przyszłości zmianie na skutek np. konwersji (zamianie) obligacji wyemitowanych przez spółkę na jej akcje zwykłe.

Analizującego sprawozdanie finansowe spółki interesuje na ogół ocena przyszłego zysku. Z tego względu wypracowano i wdrożono inne jeszcze formuły obliczania wskaźnika EPS a także szczególne formy jego prezentacji w sprawozdaniu finansowym.

Celem tego artykułu jest omówienie problemów związanych z ustalaniem i prezentacją wskaźnika EPS. W obowiązujących polskie spółki giełdowe przepisach, brak jest jednoznacznych regulacji w zakresie ustalania wskaźnika EPS. Rozporządzenie Rady Ministrów z 16.10.2001 r. w sprawie szczegółowych warunków, jakim powinien odpowiadać prospekt emisyjny oraz skrót prospektu (Dz. U. nr 139, poz. 1568) w § 10 pkt 3 lit. l oraz m, nakazuje ujawnienie zysku (straty) i rozwodnionego zysku (straty) przypadającego na jedną akcję zwykłą. W § 2 ust. 1 pkt 52 tego rozporządzenia następuje natomiast odesłanie do Międzynarodowych Standardów Rachunkowości (MSR) przez stwierdzenie, że "ilekroć w rozporządzeniu mówi się o zysku (stracie) na jedną akcję zwykłą oraz rozwodnionym zysku (stracie) na jedną akcję zwykłą - rozumie się przez to wskaźniki wyliczone zgodnie z MSR".

Dlatego w dalszej części rozważań wykorzystano głównie ustalenia MSR nr 33 "Zysk przypadający na jedną akcję". Sięgnięto również do rozwiązań stosowanych w Stanach Zjednoczonych ujętych w opiniach: APB (Accounting Principles Board) 9 z 1966 r. i 15 z 1969 r. oraz Standardzie No. 21 z 1978 r., FASB (Financial Accounting Standards Board).

2. Podstawowe problemy ustalania elementów formuły EPS (...)

3. Dodatkowe problemy ustalania elementów formuły EPS

3.1. Struktura kapitału spółki (...)

3.2. Wskaźnik podstawowy i rozwodniony (...)

3.3. Opcje i prawa poboru akcji a EPS (...)

3.4. Instrumenty finansowe służące pozyskaniu kapitałów obcych a EPS (...)

3.5. Zamiana potencjalnych akcji zwykłych a przychody, koszty i zyski spółki (...)

3.6. Przykład ustalenia wartości EPS (...)

4. Prezentacja zysku przypadającego na jedną akcję zwykłą w sprawozdaniu finansowym (...)